แผนที่สุนทรียภาพ

แผนที่สุนทรียภาพ

เคยทำแผนที่จังหวัดสุโขทัยหลายฉบับ ด้วยเกี่ยวเนื่องทำงานศึกษาทริปท่องเที่ยว ทั้งระดับแหล่งท่องเที่ยว ระดับจังหวัด และระดับภูมิภาค และงานศึกษาการใช้ประโยชน์ที่ดินในพื้นที่เฉพาะที่จำเป็นต้องทำแผนที่ลงในชีตมาตราส่วนเล็กเพื่อประกอบรายงาน แผนที่เส้นทางน้ำมาตราส่วนปานกลาง แผนที่แขวนมาตราส่วนพอประมาณ และแผนที่ผังการใช้ที่ดินมาตราส่วนใหญ่ แต่ว่าที่ทำมาล้วนเป็นแผนที่แบบวิทยาศาสตร์ที่เน้น precision & accuracy มันเลยหาความสวยงามที่เรียกว่า ‘สุนทรียภาพ’ ไม่ค่อยได้

ว่ากันด้วยหลักวิชาการแล้ว ‘แผนที่ที่เป็นวิทยาศาสตร์’ ไม่ได้เน้นแค่ precision & accuracy อย่างที่เข้าใจกัน  แต่ยังเกี่ยวข้องอย่างมากกับการทำความเข้าใจโลกของคนสองกลุ่ม คือ คนสร้างแผนที่กับคนอ่านแผนที่ ที่จะต้องเข้าใจให้ตรงกัน การค้นหาความเป็นจริงเกี่ยวกับโลก การแสดงองค์ประกอบของแผนที่ และการนำเอาแบบจำลองทางจิตของบุคคลที่อยู่ตรงกลางระหว่างสิ่งที่เป็นความจริงกับสิ่งที่ปรากฎอยู่บนแผนที่มาแสดง นั่นจึงจะทำให้การสื่อสารด้วยแผนที่สามารถตอบนัยยะทางวิทยาศาสตร์ได้

แน่นอนละ ‘ศิลปะในการทำแผนที่’ เป็นสิ่งสำคัญที่ไม่อาจละทิ้งได้ เรียกว่าการทำแผนที่ขาดงานศิลปะไม่ได้ คนสร้างแผนที่จะต้องเลือกใช้สื่อสัญลักษณ์หรือไอคอน เลือกใช้สีแสดงความหมาย เลือกแบบตัวอักษรอธิบาย ใช้สไตล์การนำเสนอที่เหมาะกับสารัตถะสำคัญที่ต้องการสื่อสาร ดำเนิการจัดวางภาพด้านหน้าและพื้นหลังให้เด่นขัดและ/หรือลางเลือน และจัดวางเค้าโครงองค์ประกอบของแผนที่ งานทั้งหมดเหล่านี้อาจเรียกว่า ‘การออกแบบแผนที่สุนทรียภาพ’ ซึ่งสามารถหาอ่านเพิ่มเติมได้ในหนังสือเล่มใหม่ของสมาคมภูมิศาสตร์แห่งประเทศไทย

สิ่งสำคัญที่นักทำแผนที่ต้องใส่ใจอีกอย่างหนึ่ง คือ แผนที่ถูกทำมาให้คนใช้ประโยชน์ ไม่ใช่ทำเพื่อให้คนทำแผนที่ชื่นชมผลงานของตัวเอง แผนที่ที่ทำจะดีจะสวยขึ้นอยู่กับความพึงพอใจของผู้ใช้แผนที่ ซึ่งวัดง่ายๆ ด้วยจิตวิทยาการรับรู้ทางใบหน้า (psychology of face perception) ที่บ่งบอกความรู้สึกต่างๆ ที่มีต่อแผนที่ได้อย่างไม่ซับซ้อน ไม่ว่าจะเป็นยิ้มที่มุมปาก คิ้วขมวด ตาลุกวาว หรือว่าเบะปาก

‘สุนทรียภาพต้องอาศัยจินตนาการ’ หากจังหวัดสุโขทัยต้องการสร้างภาพลักษณ์ของการเป็นพื้นที่ที่เต็มไปด้วยความรัก จึงหยิบเอารูปหัวใจมาแต้มแต่งทะเลหลวง เพื่อให้เป็นไอคอนของเมือง นับว่าเหมาะสมอย่างยิ่ง เพราะว่า หากมองรูปร่างของแผนที่จังหวัดสุโขทัยที่อยู่ข้างหลังของผมดีๆ มองแบบพินิจ หารูปร่างแบบรวม ลดรูปรายละเอียด และสร้างอิมเมจในใจ จะเห็นได้ว่า จังหวัดสุโขทัย ‘รุ่งอรุณแห่งความสุข’ มีรูปร่างเป็นรูปหัวใจ

ขอขอบคุณ

ดร.มนู พุกประเสริฐ นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดสุโขทัย เจ้าของสถานที่และแผนที่สวยงาม ที่อุตส่าห์ deep listening งานของเราจนจบ ก่อนที่จะแลกเปลี่ยนความรู้ ความเห็น และข้อเสนอแนะ อีกมากมาย

เอกสารอ้างอิง

Griffin, A. (2021). ‘Cartography and Science.’ The Geographic Information Science & Technology Body of Knowledge (1st Quarter 2021 Edition), John P. Wilson (Ed.). DOI: 10.22224/gistbok/2021.1.9 (link is external).

Nestel, C. (2019). ‘Aesthetics and Design.’ The Geographic Information Science & Technology Body of Knowledge (1st Quarter 2019 Edition), John P. Wilson (Ed.). DOI: 10.22224/gistbok/2019.4.14

Ribeiro, D. M, & Caquard, S. (2018). ‘Cartography and Art.’ The Geographic Information Science & Technology Body of Knowledge (1st Quarter 2018 Edition), John P. Wilson (ed). DOI: 10.22224/gistbok/2018.1.4