pathanar: Themetic Geographical Research II

การศึกษาและสำรวจพฤติกรรมการเดินทางของคนพิการเพื่อสนับสนุนระบบการให้บริการแท็กซี่ในยุค Thailand 4.0 ด้วยเทคโนโลยีสารสนเทศภูมิศาสตร์

สิทธิชัย ชูสำโรง^1* พัฒนา ราชวงศ์¹ และ อัมพวัลย์ คำเชียงเงิน²

The study and survey of the disabilities' transportation behavior to improve the taxi service system in Thailand 4.0 using Geographic Information System

Sittichai CHOOSUMRONG¹*, Pathana RACHAVONG¹ and Amphawan KHAM-CHIANGNGERN²

¹อาจารย์ประจำ ภาควิชาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม คณะเกษตรศาสตร์ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยนเรศวร อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก 65000

²นิสิตปริญญาโท สาขาวิชาภูมิสารสนเทศศาสตร์ ภาควิชาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม คณะเกษตรศาสตร์ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยนเรศวร อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก 65000

* Corresponding author. E-mail: sittichaic@nu.ac.th

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์ของงานวิจัยในครั้งนี้เพื่อสำรวจความต้องการเดินทางของคนพิการและการให้บริการของผู้ประกอบการ/คนขับแท็กซี่ในจังหวัดพิษณุโลก ซึ่งการสำรวจข้อมูลการเดินทางและการบริการการเดินทางคนพิการนั้น ใช้เครื่องมือจำแนกสภาพร่างกาย ความพิการ และสุขภาพ International Classification of Functioning, Disability and Health หรือ ICF ตามแบบขององค์การอนามัยโลก และใช้วิธีการสัมภาษณ์ผู้บริหารองค์กรที่เกี่ยวข้องทั้งภาครัฐ เอกชน องค์การปกครองส่วนท้องถิ่น และองค์กรคนพิการ

งานวิจัยนี้ได้รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับคนพิการ เช่นกลุ่มประเภทคนพิการ ลักษณะการเดินทาง ความพึงพอใจในการใช้บริการแท็กซี่ในปัจจุบัน และได้มีการออกแบบระบบฐานข้อมูลคนพิการ โดยใช้เครื่องมือทางด้านสารสนเทศภูมิศาสตร์ให้มีข้อมูลที่ครอบคลุมทุกกลุ่มประเภทผู้พิการ เพื่อที่จะลดปัญหาการสื่อการ การให้บริการที่ไม่เหมาะสมสำหรับคนพิการแต่ละประเภท ตลอดจนสามารถนำไปพัฒนาร่วมกับระบบ Smart เพื่อให้ศูนย์ประสานงานของแท็กซี่สามารถจำแนกผู้โดยสารและกำหนดแท็กซี่ที่มีความพร้อมในการให้บริการคนพิการไปรับส่งคนพิการได้อย่างมีประสิทธิภาพ

คำสำคัญ: Taxi on Demand, ระฐานข้อมูลผู้พิการ, ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์, ผู้พิการ

Abstract

The aim of this study is to discover the demands of transportation of the disability and the services of Phitsanulok Taxi entrepreneurs and drivers. The survey of transportation and services for the disabilities has employed International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF) as a tool for classifying physical condition, type of disability, and health according to World Health Organization. The interview of the administrators from government and private sectors, local administrative organizations and disability organization was also applied. This study collected the data of disabilities including types of disability, types of transportation, and satisfactions of current taxi services. The database of disabilities was designed using geographic information system, which covers all types of disabilities, in order to solve the problem of communication and inappropriate service for each type. The database can be implied into the development of Smart System for Taxi Information Center to be able to effectively classify the types of passenger and to determine the taxi which is available for the disabilities.

Keywords: Taxi on Demand, Databased System, GIS, Disabled

ที่มาและความสำคัญ

กรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ ได้รายงานสถิติข้อมูลคนพิการพิการ ตั้งแต่วันที่ 1 พฤศจิกายน 2537 - 31 ตุลาคม 2558 พบว่ามีคนพิการ 1,918,867 ราย จำนวนนี้ยังมีชีวิตอยู่ 1,675,753 ราย คิดเป็นร้อยละ 2.573 ของประชากรทั้งประเทศ ในจำนวนคนพิการที่ยังคงมีชีวิตอยู่นี้เป็นผู้มีบัตรคนพิการที่ได้รับการจัดสวัสดิการตามสิทธิอันพึงมีตามกฎหมาย จำนวน 1,606,917 คน ด้วยสภาพของงานที่คนพิการทำ อันมีความสัมพันธ์กับการมีรายได้น้อย ทำให้คนพิการมีโอกาสค่อนข้างน้อยที่จะสามารถอาศัยอยู่ในย่านพื้นที่ที่มีการเข้าถึงบริการทางสังคมได้ง่ายๆ และพวกเขาจะต้องเพิ่มระดับการพึ่งพารถยนต์มากยิ่งขึ้นไปอีก หากมีความประสงค์จะให้คนพาการได้มีโอกาสเลือกใช้บริการแท็กซี่ที่มีต้นทุนสูง องค์กรเกี่ยวข้องก็อาจจะต้องอุดหนุนระบบการขนส่งตามความต้องการ (on-demand service) เพื่อให้คนพิการสามารถเข้าถึงบริการแบบนี้ได้ ด้วยเป้าหมายที่จะจัดให้คนพิการมีโอกาสในการใช้ชีวิตอยู่ร่วมกันกับสังคมทั่วไป เฉกเช่นบุคคลคนหนึ่งที่ใช้ชีวิตของเขาเองตามความต้องการ สามารถเดินทางไปสู่เป้าหมายเพื่อทำกิจกรรมเฉพาะอย่างของพวกเขาได้ โครงการบริการขนส่งที่สามารถตอบสนองความต้องการได้ทันที จึงจำเป็นจะต้องมีไว้สำหรับให้บริการแก่คนพิการอย่างที่ปรากฏอยู่ในรายงานหลายฉบับของเมืองต่างๆ ทั่วโลก การบริการขนส่งแบบนี้ได้รับการคาดหมายว่าจะกลายเป็นระบบที่แพร่หลายไปทั่วในอนาคตไม่ไกลนี้ เนื่องจากว่าโลกกำลังก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ อันหมายถึงประชากรของสังคมจำนวนมากจะกลายเป็นผู้มีความบกพร่องทางด้านร่างกาย (พัฒนา และคณะ, 2558)

ปัญหาของผู้พิการในการเรียกใช้บริการขนส่งสาธารณะ เช่น รถแท็กซี่ ยังคงเป็นปัญหาในปัจจุบัน ทั้งในส่วนของผู้ให้บริการและผู้รับบริการ เช่น การสื่อสาร การเคลื่อนไหว การช่วยเหลือตนเอง การเสียเวลาของผู้ให้บริการที่จะต้องเสียเวลาในการรับส่งมากขึ้น และการไม่ได้รับความดูแลและบริการที่ดีพอของผู้ใช้บริการ เป็นต้น เนื่องจากในประเทศไทย บริษัทแท็กซี่ส่วนใหญ่ยังคงเป็นบริษัทแท็กซี่ในรูปแบบธรรมดา ยังไม่มีการติดตั้งระบบช่วยเหลือคนพิการ เช่น อุปกรณ์ยกรถเข็น หรือแม้แต่ความรู้เบื้องต้นในการช่วยเหลือผู้พิการหากเกิดกรณีฉุกเฉินขั้นขณะใช้บริการ ดังนั้นผู้พิการควรจะมีทางเลือกสำหรับตัวเองในการเลือกใช้บริการแท็กซี่และแท็กซี่เองก็ควรจะทราบล่วงหน้าว่าผู้โดยสารที่ตนเองกำลังไปรับนั้นเป็นบุคคลประเภทใด เพื่อที่จะได้เตรียมพร้อม รู้ทันและให้บริการได้อย่างเหมาะสม

งานวิจัยเรื่องนี้ จึงจะได้ทำการสำรวจความต้องการเดินทางของคนพิการและการให้บริการของผู้ประกอบการ/คนขับแท็กซี่ ทำการวิเคราะห์หาความเหมาะสมของการสนับสนุนและอุดหนุนระบบบริการแท็กซี่เพื่อคนพิการ และออกแบบฐานข้อมูลคนพิการเพื่อทำการทดสอบการเรียกใช้บริการว่ามีตัวเลือกครอบคลุมทุกกลุ่มคนพิการหรือไม่อย่างไร

วัตถุประสงค์

เพื่อศึกษาพฤติกรรมการเดินทางของกลุ่มคนพิการสำหรับวิเคราะห์สำหรับใช้เป็นแนวทางในการออกแบบฐานข้อมูลผู้พิการให้ครอบคลุมทุกกลุ่มผู้พิการสำหรับการเรียกใช้บริการแท็กซี่สาธารณะ

พื้นที่ศึกษา

การศึกษาในครั้งนี้จะทำการศึกษาในพื้นที่อำเภอเมืองพิษณุโลก โดยในพื้นที่ 750.8 ตร.กม. มีประชากรทั้งหมด 270,231 คน เป็นชาย 132,391 คน และหญิง 137,840 คน ความหนาแน่น 377.4811 คน/ตร.กม. แบ่งการปกครองออกเป็น 20 ตำบล 171 หมู่บ้าน มี 21 แห่ง อำเภอเมืองพิษณุโลกมีคนพิการทั้งสิ้น 5,076 คน (ข้อมูล ณ วันที่ 19 กุมภาพันธ์ 2558) คิดเป็นร้อยละ 2.28 ของประชากรทั้งจังหวัด

สำหรับข้อมูลเบื้องต้นของแท็กซี่ที่เปิดให้บริการในเมืองพิษณุโลกนั้น เป็นบริการของบริษัทแท็กซี่พิษณุโลก จำกัด ที่เปิดให้บริการตั้งแต่ปี 2553 ด้วยจำนวนรถแท็กซี่ 49 คัน ต่อมาเพิ่มขึ้นเป็น 100 คัน และเพิ่มขึ้นเมือปลายปี 2557 เป็นจำนวน 105 คัน โดยมีเป้าหมายให้บริการกับเมืองพิษณุโลกเต็มระบบ 200 คัน ระบบการให้บริการหลัก คือ ผู้โดยสารโทรศัพท์เข้าไปที่ศูนย์แท็กซี่หมายเลข 055-338888 พร้อมแจ้งพิกัดที่จะให้รถแท็กซี่ไปรับและเป้าหมายที่ต้องการไปส่ง จากนั้นศูนย์จะสั่งการด้วยวิทยุรับส่งไปยังรถแท็กซี่คันที่อยู่ใกล้สื่อสารกับผู้โยสารทางโทรศัพท์มือถือ เพื่อนัดหมายและมีข้อตกลงร่วมกัน

ภาพที่ 1 พื้นที่ศึกษาวิจัยอำเภอเมืองพิษณุโลก

กรอบแนวคิดในการดำเนินงาน

การศึกษาครั้งนี้ได้มีการจัดแบ่งกลุ่มตัวอย่างเพื่อให้ครอบคลุมผู้ให้บริการและประเภทคนพิการ โดยพิจารณาจากสมมุติฐานเกี่ยวกับ การไปรับไปส่งผู้ใช้บริการ (คนพิการ) ยังจุดหมายของแท็กซี่ ดังตารางที่ 1 ต่อไปนี้

ตารางที่ 1 การจัดแบ่งกลุ่มตัวอย่างเพื่อให้ครอบคลุมผู้ให้บริการและประเภทคนพิการ

กลุ่มแท็กซี่	ประเภทคนพิการผู้ใช้บริการ			รวม
กลุ่มแท็กซี่	พิการทางกาย	การมองเห็น	การได้ยิน	รวม
กลุ่มผู้เข้าร่วมการอบรม	10	5	5	20
กลุ่มผู้รับข้อมูลจากการพูดคุย	10	10	0	20
กลุ่มอิสระ	10	5	5	20
รวม	30	20	10	60

โดยการวัดความพึงพอใจของการทดลองใช้บริการแต่ละเที่ยว จะเป็นประเด็นเกี่ยวกับความเข้าใจของผู้ให้บริการคนพิการ และการให้ความช่วยเหลือเบื้องต้นสำหรับคนพิการทั้งสามประเภทที่เลือกมาเป็นตัวอย่าง แบ่งเป็นการบริการพื้นฐาน และการให้ความช่วยเหลือคนพิการเบื้องต้นในแต่ละประเภทความพิการ

1. การบริการพื้นฐาน ประกอบด้วย การบริการ ณ จุดรับส่ง การแนะนำระหว่างการเดินทาง จิตสำนึกในการให้บริการ ความปลอดภัยระหว่างใช้บริการ และศูนย์สื่อสารแท็กซี่

2. การช่วยเหลือคนพิการเบื้องต้น แบ่งตามประเภทความพิการที่เลือกมาเป็นตัวอย่าง ดังนี้

ตารางที่ 2 การช่วยเหลือคนพิการเบื้องต้นของผู้ให้บริการรถแท็กซี่

พิการทางกาย

พิการทางการมองเห็น

พิการทางการได้ยิน

· การเก็บและบรรทุกเครื่องช่วยกายอุปกรณ์

· จัดที่นั่งให้สะดวกสบาย

· อื่นๆ

· การช่วยเหลือให้เข้านั่งในเก๋งอย่างปลอดภัย

· อื่นๆ

· การบอกปลายทาง

· การสื่อสารอื่นๆ

หมายเหตุ ทั้งหมดนี้เป็นเพียงกรอบเบื้องต้นซึ่งระหว่างการดำเนินการจะมีประเด็นที่คนพิการแต่ละประเภทสะท้อนความต้องการอื่นๆ เพิ่มเติม

ข้อมูลคนพิการจากการสำรวจด้วย ICF

ข้อมูลจากการสำรวจคนพิการในเขตเมืองพิษณุโลก จำนวน 80 คน แบ่งเป็นคนพิการที่มีภูมิลำเนาในเขตอำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก จำนวน 52 คน คิดเป็นร้อยละ 65.00 ในจำนวนนี้พบว่าคนพิการมีภูมิลำเนาอยู่ในพื้นที่ตำบลในเมือง จำนวน 19 คน คิดเป็นร้อยละ 23.75 รองลงมา คือ ตำบลพลายชุมพล และตำบลอรัญญิก จำนวน 6 คนเท่ากัน คิดเป็นร้อยละ 7.50 ทั้งสองตำบล ข้อมูลเกี่ยวกับภูมิลำเนานอกเหนือจากเขตอำเภอเมือง พิจารณาภายในจังหวัดพิษณุโลก จำนวน 28 คน คิดเป็นร้อยละ 35.00 คนพิการที่มีภูมิลำเนาในเขตอำเภอวังทองมากที่สุด จำนวน 13 คน คิดเป็นร้อยละ 16.25 รองลงมาคืออำเภอบางระกำ จำนวน 5 คน คิดเป็นร้อยละ 6.25 อำเภอพรหมพิราม จำนวน 4 คน คิดเป็นร้อยละ 5.00 และมาจากอำเภออื่นๆ อย่างละ 1 คน คิดเป็นร้อยละ 1.25 ยังมีอำเภอเมืองเพชรบูรณ์ จำนวน 1 คน คิดเป็นร้อยละ 1.25 ตามลำดับ

ตารางที่ 3 ภูมิลำเนาของคนพิการกลุ่มตัวอย่าง

กลุ่มตัวอย่าง	จำนวน	ร้อยละ
ในเขตอำเภอเมือง	52	65.00
นอกเขตอำเภอเมือง	28	35.00
รวม	80	100.00