ของขวัญ ของฝาก

ของขวัญ ของฝาก

เริ่มเข้าสู่เทศกาลส่งมอบของขวัญกันแล้ว ด้วยความคึกคักของเทศกาลคริสต์มาส ต่อด้วยขึ้นปีใหม่ และวันวาเลนไทน์ แม้ว่าก่อนหน้านี้จะมีวันแม่กับวันพ่อ แต่วันดังกล่าวคนไทยเราเน้นไปที่ไปกราบไปไหว้ไปขอพอพรแล้วก็พาท่านไปหาอะไรอร่อยๆ ทานกันซ่ะมากกว่า

การมอบของขวัญจริงๆ จังๆ ดูจะเป็นช่วงปลายปีถึงต้นปีกันเป็นส่วนใหญ่ เพราะนอกจากเทศกาลทั้งสามที่กล่าวถึงแล้ว ยังมีโอกาสที่หลายคนเข้ารับพระราชทานปริญญาบัตรตามมหาวิทยาลัยต่างๆ ทั่วประเทศ จึงเป็นโอกาสดีที่จะมอบของขวัญกัน

มาร์เกล์ มาอูส (๑๙๒๕) เขียนหนังสือ essai sur le don หรือแปลเป็นภาษาอังกฤษว่า the gift ในหนังสือกล่าวถึง การมอบให้และการรับมอบของขวัญ บ่อยครั้งเป็นอะไรที่มีการคาดหวังในลักษณะ rembourser (repaying) หรือ ‘ต่างตอบแทน’ แต่ก็ใช่ว่าจะเป็นแบบนั้นไปเสียทั้งหมด ผู้ส่งมอบของขวัญจำนวนมากไม่ได้ต้องการอะไรย้อนกลับมาตอบแทน

หนังสือของมาอูสผนวกกับการอธิบายปรากฏการณ์วงแหวนแลกเปลี่ยนของขวัญของชาวเกาะในมหาสมุทรแปซิฟิกตะวันตก ที่เรียกว่า the kula ring ในรายงานเหตุการณ์ เรื่อง argonuats of the western pacific ของบรอนิสลอว์ มาลิโนว์สกี (๑๙๒๒) ทำให้สรุปเรื่องราวของของขวัญเอาไว้ ๓ ประการ คือ

๑. การมอบของขวัญให้แก่กันและกันเป็น un phénomène social หรือที่เรียกว่า ‘ปรากฏการณ์ทางสังคม’ ที่มีระบบสื่อสารสร้างความเข้าใจระหว่างผู้มอบและผู้รับของขวัญ ที่สำคัญเป็นการสร้างความเป็นพันธมิตรให้เกิดขึ้น

๒. การมอบของขวัญเป็นการสร้างพันธะสัญญา fiançailles matuel ที่ผู้รับมอบของขวัญจะต้องรักษาเอาไว้ตามคุณค่าของของขวัญ ซึ่งผู้รับมอบของขวัญจะต้องประเมินคุณค่าให้สอดคล้องกับการให้คุณค่าของของขวัญชิ้นนั้นๆ ที่ผู้มอบกำหนดมา

๓. การมอบและรับมอบของขวัญเป็นการแลกเปลี่ยนในลักษณะต่างตอบแทน อันนี้เรียกว่า échange réciproque ที่หากยังไม่ได้หลุดพ้นไปจาก selfish ไปสู่ altruism ก็จะเป็นไปตามนี้ กล่าวคือ ‘มอบอะไรให้ใครไว้ สุดท้ายก็จะได้สิ่งนั้นกลับคืนมา’ อันเป็นหลักคิดและคำสอนที่มีอยู่ในทุกชาติพันธุ์ทุกวัฒนธรรม

‘ของขวัญ ของฝาก’ แต่ละชิ้นแต่ละอย่าง สร้างความกังวลใจไม่น้อยในการตัดสินใจเลือก (prendre une décision) เพื่อให้เหมาะกับโอกาส เหมาะกับมูลค่าที่จะต้องควักออกจากกระเป๋าสตางค์ และที่สำคัญเหมาะกับคนรับมอบ พร้อมๆ กับให้คนรับมอบพึงใจมากที่สุด เท่าที่จะเป็นไปได้

อย่างไรก็ตาม ทั้งหมดนี้เป็นเรื่องของวิชามานุษยวิทยา วิชาภูมิศาสตร์ และวิชาเศรษฐศาสตร์ ซึ่งมีหลักฐานแสดงเหตุให้ได้ประจักษ์ชัด แม้ว่าในชีวิตจริงๆ ของเราไม่ได้คิดว่าจะต้อง échange réciproque หรือ ‘มอบสิ่งใดให้ใครแล้ว ไม่นานสิ่งนั้นก็จะย้อนกลับมาเรา’ แบบนั้นทุกครั้งไป เพราะเชื่อว่าส่วนใหญ่แล้ววางอยู่บนหลักการ ‘เต็มใจมอบให้ด้วยความยินดี’ แต่ว่าก็ต้องมีสักน้อยสักนิดละที่ยังคงไว้ซึ่งหลักการ fiançailles matuel เพราะอย่างไรเสียทั้งหลายเหล่านี้ก็ยังคงเป็น un phénomène social อยู่ดี

เตรียมทรัพย์ให้พอ เตรียมข้อมูลให้พร้อม เตรียมร้านที่ต้องไปหาซื้อให้ดี เตรียมสถานที่มอบให้เหมาะ และเตรียมคำกล่าวอวยพรดีๆ มีมงคลก่อนมอบของขวัญ วันคริสต์มาสกำลังจะมาถึง ปีใหม่ก็ใกล้เข้ามาแล้ว หลังนั้นไม่นานก็วันวาเลนไทน์

ขอให้ทุกคนโชคดีมีความสุข ทั้งในฐานะผู้มอบและผู้รับมอบของขวัญและของฝากนะครับ