Human Geographies 73

การเคลื่อนไหวทางจิตวิญญาณและสภาวะหลังโลกวิสัย

พัฒนา ราชวงศ์ สุดารัตน์ สุขอยู่ และกรกช หิริรัตน์

อาศรมภูมิวิทยาศาสตร์ สาขาวิชาภูมิศาสตร์

มหาวิทยาลัยนเรศวร

แปลและเรียบเรียงจาก  Andrew Williams และ Callum Sutherland (2024) Spiritual activism and postsecularity.In Introducing Human Geographies, Fourth Edition. Edited by Kelly Dombroski, Mark Goodwin, Junxi Qian, Andrew Williams and Paul Cloke. pp.1356-1385. London: Routlege.

บทนำ

เมื่อพิจารณาว่าร้อยละ 84 ของประชากรโลกนิยามตนเองว่ามีความเกี่ยวข้องกับศาสนาในรูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง (Pew Research Centre, 2017) การทำความเข้าใจว่าเสียงและโลกทัศน์ทางศาสนาจะสามารถถูกรวมเข้ากับการเมืองแบบก้าวหน้า (Progressive politics) ได้อย่างไรจึงกลายเป็นเรื่องสำคัญยิ่ง ข้อเสนอเช่นนี้อาจดูไม่สอดคล้องสำหรับหลายคน เนื่องจากศาสนามักถูกมองว่าเป็นตัวตอกย้ำความไม่ยุติธรรม และด้วยบทบาทของค่านิยมรวมถึงสถาบันทางศาสนาในการกดขี่ทั้งในอดีตและปัจจุบัน มุมมองนี้จึงมีเหตุผลรองรับที่สมควร อย่างไรก็ตาม ทั้ง "ศาสนา" (Religion) และ "โลกวิสัย" (Secularism) ต่างไม่ใช่หน่วยที่คงที่หรือมีลักษณะเดี่ยว แต่มีความหลากหลายที่สะท้อนถึงบริบททางวัฒนธรรม เศรษฐกิจสังคม และการเมืองที่แตกต่างกัน

นักภูมิศาสตร์และนักวิชาการสาขาอื่นๆ ได้ทำการรื้อถอนหมวดหมู่ที่ไม่เป็นประโยชน์ซึ่งตีกรอบการอภิปรายเรื่องศาสนา จิตวิญญาณ และการเมือง การจำแนกแบบทวิลักษณ์ (Binary classifications) ระหว่างความเชื่อทางศาสนา (ในฐานะเรื่องส่วนตัวและเกี่ยวข้องกับนามธรรม) และโลกวิสัย (ในฐานะเรื่องสาธารณะและทางวัตถุ) ได้ถูกท้าทายจากหลายทิศทาง: ทั้งจากโลกทัศน์ของกลุ่มชาติพันธุ์พื้นเมือง (Indigenous worldviews), ความศรัทธาทางศาสนาที่เพิ่มขึ้นในโลกส่วนใหญ่ (Majority World), และความสัมพันธ์ที่เต็มไปด้วยข้อโต้แย้งระหว่างแนวทางความหลากหลายแบบก้าวหน้ากับการนำ "โลกวิสัย" มาใช้แบบเลือกปฏิบัติในพื้นที่ต่างๆ ของโลก (ดูเรื่องโลกวิสัยแบบฝรั่งเศส ใน Lizotte, 2020; และเรื่องการสั่งห้ามคลุมฮิญาบในที่สาธารณะในหลายประเทศยุโรป ใน Vasilaki, 2016)

จุดกำเนิดของโลกวิสัย (Secularism) ในฐานะโครงการทางการเมืองและปรัชญาที่กำหนดให้รัฐแยกตัวออกจากหรือวางตัวเป็นกลางในประเด็นทางศาสนา มักถูกเชื่อมโยงกับแนวคิดคริสต์ศาสนาและยุคเรืองปัญญา (Enlightenment) (Tse, 2014) อย่างไรก็ตาม ความหลากหลายของโลกวิสัยมีประวัติศาสตร์และภูมิศาสตร์ที่ซับซ้อนของตนเอง โดยมีความสัมพันธ์ที่แตกต่างกันต่อสภาวะโลกวิสัย (Secularity) และกระบวนการเปลี่ยนเป็นโลกวิสัย (Secularisation) ซึ่งในวงกว้างเข้าใจว่าเป็น "การจัดแบ่งศาสนาออกเป็นส่วนๆ ทางการเมืองและสังคม" และ "กระบวนการทางสังคมที่แยกปริมณฑลที่ไม่ใช่ศาสนาออกจากการปกครองของขอบเขตทางศาสนา" ตามลำดับ (Wilford, 2010: 328, 333) นอกจากนี้ ไม่ควรสับสนระหว่างลัทธิโลกวิสัยกับกระบวนการเปลี่ยนเป็นโลกวิสัย ซึ่ง Wilson (1966: xiv) นิยามว่าเป็น "กระบวนการที่ความคิด การปฏิบัติ และสถาบันทางศาสนาสูญเสียความสำคัญทางสังคมไป" ทว่าด้วยการลดลงของความเลื่อมใสทางศาสนาในยุโรปตะวันตกที่สวนทางกับแนวโน้มโลกที่ความศรัทธาสูงขึ้น จึงเป็นเรื่องสำคัญที่นักภูมิศาสตร์จะต้องตรวจสอบความสัมพันธ์ที่เปลี่ยนไประหว่างโลกวิสัยและความหลากหลายทางศาสนาในบริบทต่างๆ

จนถึงปัจจุบัน นักภูมิศาสตร์ได้สร้างผลงานสำคัญในการทำความเข้าใจขบวนการทางศาสนา อัตลักษณ์ และความหลากหลายในโลกยุคโลกาภิวัตน์ รวมถึงการวิเคราะห์ว่าปรากฏการณ์ดังกล่าวปฏิสัมพันธ์กับกระบวนการทางสังคม วัฒนธรรม (ภูมิ)รัฐศาสตร์ สิ่งแวดล้อม และเศรษฐกิจที่กว้างขึ้น ทั้งในบริบทประวัติศาสตร์และร่วมสมัย (ดูบทที่ 28) การวิจัยประเภทนี้ต้องการความละเอียดอ่อนทางทฤษฎีและเชิงประจักษ์ต่อการเมืองที่แตกต่างกันซึ่งเกิดจากการผสมผสานระหว่างศาสนาและโลกวิสัย ภูมิศาสตร์เชิงวิพากษ์ของศาสนา (Critical geographies of religion) ต้องทำงานกับความลักลั่น (Ambivalence) และคงความเป็นพหุนิยม: โดยครอบคลุมทั้งการวิพากษ์เชิงลบเพื่อตรวจสอบและท้าทายพลวัตอำนาจ ลำดับชั้น และผลประโยชน์ที่เชื่อมโยงกับปรากฏการณ์ทางศาสนา ในขณะเดียวกันก็ทดลองใช้แนวทางการวิจัยศาสนาเชิงบวกที่ตอกย้ำถึงความเป็นไปได้แบบก้าวหน้า

ในด้านหนึ่ง การสมรู้ร่วมคิดระหว่างศาสนาแบบรากนิยม (Fundamentalist religion) และกลุ่มการเมืองอนุรักษนิยมได้รับการพิสูจน์แล้วว่าช่วยตอกย้ำการเมืองที่ถดถอยของการตัดลดสวัสดิการแบบนีโอลิเบอรัล (Neoliberal welfare retrenchment) (Hackworth, 2012) และบ่มเพาะความเกลียดชังต่อกลุ่มที่ถูกเบียดขับ โดยเฉพาะในด้านความหลากหลายทางเพศและสิทธิทางเพศสภาพ (Nash and Browne, 2020) ลัทธิชาตินิยมทางศาสนา (Religious nationalism) ยังคงเป็นจุดเน้นสำคัญในการทำความเข้าใจการหันไปสู่ระบอบอำนาจนิยมในอินเดีย (Chowdhury, 2023) ยุโรปกลางและตะวันออก (Lendvai-Bainton and Szelewa, 2021) รวมถึงลัทธิประชานิยมฝ่ายขวาที่ปรากฏในการบุกยึดอาคารรัฐสภาสหรัฐฯ ปี 2021 และบราซิลปี 2023 (Gorski and Perry, 2022) การวิพากษ์ในบริบทนี้จึงต้องเปิดโปงการพัวพันของศาสนาในโครงสร้างอำนาจที่กดขี่

ในอีกด้านหนึ่ง งานวิจัยทางภูมิศาสตร์ยังแสดงให้เห็นถึงทรัพยากรทางวัตถุ สถาบัน และจิตวิญญาณที่ศาสนิกชนและองค์กรทางศาสนาสามารถมอบให้แก่ขบวนการก้าวหน้าได้ (Beaumont, 2008, Slessarev-Jamir, 2011, Braunstein et al., 2017) "ความก้าวหน้า" (Progressivism) ในบทนี้เข้าใจผ่านมุมมองการวิพากษ์แบบหลังอาณานิคม (Postcolonial) และการถอนรากอาณานิคม (Decolonial) ต่อแนวคิด "ความเจริญ" (Dussel, 1995) โดย "ความเจริญ" มักถูกวางกรอบเป็นวิธีการทำความเข้าใจและ "ทำให้โลกดีขึ้น" ซึ่งถูกกำหนดรูปร่างอย่างมีนัยสำคัญโดยลำดับความสำคัญในการสร้างความสะดวกสบายทางการเมืองและเศรษฐกิจให้แก่โลกส่วนน้อย (Minority World) (Ramirez, 2023) เพื่อตอบโต้สิ่งนี้ เราส่งเสริมความหมายของ "ความเจริญ" ที่อ้างอิงจากการเผชิญหน้ากับความท้าทายร่วมสมัยในการมุ่งสู่โลกแห่งความยั่งยืน ความเท่าเทียมในความหลากหลาย และการเยียวยา (Reparation)

งานวิจัยได้บันทึกและร่วมมือกับขบวนการทางสังคมที่ได้รับแรงบันดาลใจจากศาสนาซึ่งมุ่งเน้นในประเด็นต่างๆ เช่น ความยากจน สิทธิมนุษยชน และการคุ้มครองสิ่งแวดล้อม ตัวอย่างเช่น ขบวนการแรงงานไร้ที่ดินในบราซิล (Movimento dos Trabalhadores Rurais Sem Terra หรือ MST) ซึ่งได้รับแรงบันดาลใจจากเทววิทยาแห่งการปลดปล่อย (Liberation theology) (Karriem, 2009) หรือขบวนการเฟมินิสต์อิสลาม (Islamic feminist movements) ที่แสวงหาการส่งเสริมความเท่าเทียมทางเพศภายในบริบทของอิสลาม ควบคู่ไปกับการคิดใหม่เกี่ยวกับข้อสันนิษฐานที่มีภาคพื้นยุโรปเป็นศูนย์กลาง (Eurocentric) ในเรื่องบทบาทของเฟมินิสต์และความศรัทธาทางศาสนา (Vasilaki, 2016) เมื่อพิจารณาจากความสัมพันธ์ที่เหลื่อมล้ำและหลากหลายของศาสนาต่อการเมือง นักวิจัยที่ทำงานกับศาสนิกชนและองค์กรทางศาสนาต้องมีทั้งจุดยืนเชิงวิพากษ์ การทำงานร่วมกัน และการมีส่วนร่วม อย่างไรก็ตาม สิ่งสำคัญคือต้องตระหนักถึงความขัดแย้งทางศีลธรรมและจริยธรรมที่นักวิจัยต้องเผชิญเมื่อต้องจัดการกับพลวัตระหว่าง "คนใน/คนนอก" (Insider/outsider) ที่ตึงเครียดกับผู้เข้าร่วม (ดูงานชาติพันธุ์วรรณนาเรื่องมิชชันนารีเกาหลีใต้ของ Han, 2010) โดยพื้นฐานแล้ว การเลือกการออกแบบการวิจัยและประเด็นเชิงจริยธรรมที่พบมักสะท้อนถึงตำแหน่งแห่งที่ของนักวิจัยทั้งในเชิงทฤษฎี ศาสนา การเมือง และภูมิศาสตร์

สรุปย่อ

•       ความสัมพันธ์ที่แตกต่างและลักลั่นระหว่างศาสนา สภาวะโลกวิสัย และความยุติธรรม ต้องการความสนใจเชิงวิพากษ์จากนักภูมิศาสตร์
•       หากโลกส่วนใหญ่เป็นผู้มีศรัทธาทางศาสนา นักภูมิศาสตร์จะวิจัยเรื่องศาสนาและสภาวะโลกวิสัยในลักษณะที่ขยายเสียงและส่งเสริมผลลัพธ์ที่ก้าวหน้าทางการเมืองได้อย่างไร?

สภาวะหลังโลกวิสัย (Postsecularity)

หนึ่งในแนวทางที่นักภูมิศาสตร์แสวงหาเพื่อทำความเข้าใจจุดตัดของศาสนา โลกวิสัย และการเมืองในวงกว้าง คือการมีส่วนร่วมในการพัฒนาแนวคิด "สภาวะหลังโลกวิสัย" (Postsecularity) แนวคิดเรื่องสภาวะหลังโลกวิสัยรวมถึง "สิ่งหลังโลกวิสัย" (The postsecular) และ "ลัทธิหลังโลกวิสัย" (Postsecularism) เป็นที่ถกเถียงอย่างมากในสายมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ (McLennan, 2007) โดยทั่วไปมีการใช้เพื่ออธิบายการปรากฏขึ้นใหม่ทางสังคม วัฒนธรรม และการเมือง หรือการมองเห็นได้ชัดเจนยิ่งขึ้นของศาสนาในสังคมร่วมสมัย (Beaumont, 2019) งานเขียนของ Jürgen Habermas เรื่อง "สังคมหลังโลกวิสัย" (Postsecular society, 2008) มีจุดยืนเชิงบรรทัดฐาน (Normative stance) ต่อการปรากฏของศาสนาที่เพิ่มขึ้นในพื้นที่สาธารณะ โดยสนับสนุนวัฒนธรรมทางการเมืองที่บ่มเพาะจริยธรรมแห่งการแลกเปลี่ยน (Reciprocity) ระหว่างวิถีชีวิตทางศาสนาและทางโลก แทนที่จะเข้าใจสภาวะหลังโลกวิสัยเป็นการเปลี่ยนแปลงยุคสมัยครั้งใหญ่ ซึ่งเป็นการย้อนกลับของกระบวนการเปลี่ยนเป็นโลกวิสัย หรือเป็นการส่งสัญญาณถึงการกลับสู่ยุคก่อนโลกวิสัย Cloke และ Beaumont (2013) สนับสนุนความเข้าใจเชิงภูมิศาสตร์เกี่ยวกับสภาวะหลังโลกวิสัยที่มุ่งเน้นไปที่แหล่งที่ (Sites) พื้นที่ และการปฏิบัติ ที่ซึ่งปัจเจกบุคคลผู้มีความหลากหลายทั้งทางศาสนา มนุษยนิยม และโลกวิสัย มาอยู่ร่วมกันเพื่อแสวงหาวิธีการร่วมมือทางการเมืองและจริยธรรม และในบางครั้ง ก็ได้พัฒนาความเข้าใจ การปรับตัว หรือแม้แต่การรับเอาความแตกต่างของกันและกันมาใช้ สภาวะหลังโลกวิสัยไม่ควรถูกปะปนกับลัทธิต่อต้านโลกวิสัย (Anti-secularism) และไม่ใช่รูปแบบบรรทัดฐานสำหรับสิ่งที่จะเกิดขึ้น "หลัง" โลกวิสัย Cloke et al. (2019) เข้าใจสภาวะหลังโลกวิสัยในทำนองเดียวกับ McLennan (2007) ว่าเป็น "เครื่องมือเชิงแนวคิดแบบฮิวริสติก (Heuristic) เพื่อตั้งคำถามและตรวจสอบข้อสันนิษฐานเบื้องหลังของสภาวะโลกวิสัย และด้วยเหตุนี้จึงเป็นการตีความทวิลักษณ์ระหว่างความศรัทธาและเหตุผลใหม่ โดยการตระหนักถึงรูปแบบความเชื่อใหม่ เงื่อนไขใหม่สำหรับการสำแดงความเชื่อ และวิธีใหม่ๆ ที่สิ่งทางโลกและสิ่งศักดิ์สิทธิ์อาจเริ่มมีความพร่าเลือน" (2019: 8) นี่ไม่ใช่แค่เรื่องหุ้นส่วนระหว่างความศรัทธาและทางโลกในด้านสวัสดิการหรือการปกครองท้องถิ่น แต่มันคือเรื่องของจริยธรรมและการเมืองรูปแบบใหม่ที่ผลิตขึ้นผ่านการร่วมมือข้ามพรมแดนศรัทธา-ทางโลก และประเภทของอัตวิสัย (Subjectivities) ที่เกิดขึ้นตามมา ค่านิยมทางจริยธรรมเหล่านี้มีลักษณะเด่นคือการ "ข้ามผ่าน" (Crossing-over) ของเรื่องเล่า การปฏิบัติ และการกระทำทั้งทางศาสนาและทางโลกที่ปรากฏชัดในบางสถานที่ซึ่งเน้นเรื่องการดูแล สวัสดิการ ความยุติธรรม และการประท้วง (กล่อง 73.1; ดู Cloke et al., 2016 เรื่องขบวนการ Occupy) และในสำนวนภาษาและความปรารถนาที่จะมีความเป็นส่วนรวม (In-commonness) กับผู้อื่นมากขึ้น (ดู Cloke et al., 2019: 3)

เมืองต่างๆ ได้รับความสนใจมากที่สุดจากนักวิชาการด้านหลังโลกวิสัยด้วยเหตุผล 3 ประการ: ในฐานะแหล่งที่ความด้อยโอกาสทางสังคมมักปรากฏชัดเจนที่สุด; เป็นที่ซึ่งขนาดและการจัดตั้งของกลุ่มผู้ขับเคลื่อนด้วยศรัทธามีความหนาแน่นที่สุด; และเป็นแหล่งที่มีลักษณะพหุนิยมทางชาติพันธุ์ วัฒนธรรม และศาสนาที่หลากหลายซึ่งท้าทายโครงสร้างดั้งเดิมของสภาวะโลกวิสัยและอุดมการณ์โลกวิสัย (Gorski and Altınordu, 2008) อย่างไรก็ตาม งานวิชาการล่าสุดเริ่มชี้ให้เห็นถึงการอุบัติขึ้นของสภาวะหลังโลกวิสัยในพื้นที่อื่นๆ ที่หลากหลาย รวมถึงพื้นที่ชนบทและขบวนการความยุติธรรมข้ามชาติและระดับโลก Cloke et al. (2019) ได้สืบหาร่องรอยของสภาวะหลังโลกวิสัยที่อุบัติขึ้นในพื้นที่ดังต่อไปนี้:

•       พื้นที่แห่งการดูแล (Spaces of care): สำหรับกลุ่มที่ถูกตัดขาดจากสังคม เช่น คนไร้บ้าน ผู้ลี้ภัย เหยื่อของการค้ามนุษย์ และผู้เผชิญภาวะหนี้สิน ที่ซึ่งองค์กรฐานความเชื่อทำหน้าที่เป็นเครื่องมือเชิงปฏิบัติให้แรงจูงใจทางศาสนาและทางโลกที่หลากหลายมารวมตัวกันรอบแรงผลักดันทางจริยธรรมร่วมและเรื่องเล่าที่ข้ามผ่านกัน
•       พื้นที่แห่งการต่อต้านโดยตรงและการบ่อนทำลาย (Spaces of direct resistance and subversion): ที่ซึ่งกลุ่มศาสนาและกลุ่มทางโลกที่แตกต่างกันมารวมตัวกันในพื้นที่ที่ขาดแคลนและไร้อำนาจที่สุดของเมือง เพื่อจัดตั้งทางการเมืองหรือจัดหาสวัสดิการโดยตรงเพื่อคัดค้านนโยบายรัฐที่แข็งกร้าว สิ่งนี้มีตั้งแต่การจัดตั้งชุมชนระหว่างความศรัทธาที่ครอบคลุมเรื่องสิทธิแรงงานข้ามชาติ ไปจนถึงกลุ่มสวัสดิการและกลุ่มรณรงค์ทั่วไปที่ทำงานทั้งในและนอกกลไกควบคุมของรัฐ ในลักษณะที่ฝ่าฝืนหรือคัดค้านอุดมการณ์หลักของนโยบายสังคมแบบนีโอลิเบอรัล
•       พื้นที่แห่งอัตลักษณ์เชิงจริยธรรม (Spaces of ethical identity): (เช่น การค้าที่เป็นธรรม [Fairtrade]; ขบวนการที่พักพิง [Sanctuary movement]; ค่าจ้างยังชีพ [Living wage]) ที่ซึ่งการรณรงค์รอบประเด็นจริยธรรมเฉพาะในระดับเมืองสะท้อนถึงผลประโยชน์ทางศาสนาและอื่นๆ ที่นำมารวมกันเพื่อแสดงอัตลักษณ์และค่านิยม โดยภายในนั้นมีจุดบรรจบทางจริยธรรมที่สำคัญระหว่างความกังวลทางเทววิทยา อุดมการณ์ และมนุษยธรรม
•       พื้นที่แห่งการประท้วง (Spaces of protest): เช่น Occupy Wall Street, สวน Taksim Gezi และอาหรับสปริง (Arab Spring) ซึ่งมีลักษณะเด่นคือการ "ข้ามผ่าน" อย่างชัดเจนของเรื่องเล่า สัญลักษณ์ การปฏิบัติ และการแสดงออกทางศาสนาและทางโลกในพื้นที่สาธารณะ
•       พื้นที่แห่งการประนีประนอมและการอดทนอดกลั้น (Spaces of reconciliation and tolerance): ที่ซึ่งบุคคลและกลุ่มต่างๆ ทำงานข้ามความแตกแยกเดิมที่เกี่ยวข้องกับความตึงเครียดระหว่างศาสนา การต่อต้านศาสนา หรือการต่อต้านโลกวิสัย สิ่งเหล่านี้รวมถึงโครงการระดับรากหญ้าในการเสวนาต่างความศรัทธาไปจนถึงสถานที่พบปะในชีวิตประจำวันที่ช่วยบรรเทาลัทธิฝักใฝ่ฝ่ายนิกาย (Sectarianism)
•       พื้นที่แห่งการช่วยเหลือเกื้อกูลและความเป็นปึกแผ่น (Spaces of cross-subsidy and solidarity): ที่พัฒนาการเชื่อมโยงทางสังคม-พื้นที่ระหว่างผู้คนและสถานที่ ซึ่งสั่นคลอนไม่เพียงแต่พรมแดนศาสนา/โลกวิสัยที่เคยรับรู้ แต่ยังรวมถึงพรมแดนทางเขตแดน (Territorial boundaries) ด้วย

(Cloke et al., 2019: 89–94)

กล่อง 73.1 ขบวนการ "มอร์รัล มันเดย์" (MORAL MONDAY) แห่งการดื้อแพ่งทางแพ่ง ขบวนการ "มอร์รัล มันเดย์" (Moral Monday) หรือวันจันทร์แห่งศีลธรรม เป็นอีกหนึ่งตัวอย่างของการสร้างความสัมพันธ์ใหม่ระหว่างกลุ่มศาสนาและกลุ่มทางโลกเหนือประเด็นความยุติธรรม (ภาพที่ 73.1) ขบวนการนี้เริ่มต้นเมื่อวันที่ 29 เมษายน 2013 เมื่อศาสนาจารย์ 17 ท่านและผู้นำจากสมาคมระดับชาติเพื่อความก้าวหน้าของคนผิวสี (NAACP) ถูกจับกุมภายในอาคารสมัชชาใหญ่รัฐนอร์ทแคโรไลนาในเมืองราลี จากการประท้วงการตัดงบประมาณสวัสดิการ การศึกษา สาธารณสุขที่โหดร้าย และกฎหมายบัตรประจำตัวผู้เลือกตั้งที่มีการเลือกปฏิบัติทางเชื้อชาติ ซึ่งผ่านโดยฝ่ายบริหารของพรรครีพับลิกันที่ควบคุมสมัชชาใหญ่ ในช่วงสองเดือนถัดมา NAACP ซึ่งจัดตั้งผ่านคริสตจักร ได้ระดมการรณรงค์ดื้อแพ่งทางแพ่งโดยไม่ใช้ความรุนแรงทั่วทั้งรัฐ โดยมีผู้ถูกจับกุมกว่า 700 คนจากการดำเนินรอยตาม ขบวนการมอร์รัล มันเดย์ และการประท้วงต่อมาต่อต้านกฎหมายต่อต้าน LGBTQ ของรัฐบาลนอร์ทแคโรไลนา, การวิสามัญฆาตกรรมพลเมืองผิวสีที่ไม่มีอาวุธโดยตำรวจที่เป็นประเด็นดัง, และการเดินขบวนของลัทธิเชิดชูคนผิวสี (White supremacist) ในเมืองชาร์ลอตต์สวิลล์ รัฐเวอร์จิเนีย ได้ทำหน้าที่รวมอุดมการณ์ที่แตกต่างและอัตลักษณ์ทางศาสนา ชาติพันธุ์ และทางเพศเข้าด้วยกัน โดยมารวมตัวกันบนพื้นฐานของ "จิตวิญญาณ" (Spirituality) ร่วมกัน ซึ่งเป็นอุดมการณ์ร่วมที่ยอมรับทั้งความต่างและจุดบรรจบในพื้นที่เฉพาะ (Phelps, 2013)

ภาพที่ 73.1 ศาสนาจารย์ William Barber II ถูกตำรวจรัฐสภาสหรัฐฯ จับกุมระหว่างการสาธิตขบวนการมอร์รัล มันเดย์ ของแคมเปญเพื่อคนยากจน (Poor People’s Campaign) ใกล้กับรัฐสภาสหรัฐฯ ในวอชิงตัน ดี.ซี. เมื่อวันที่ 2 สิงหาคม 2021

(แหล่งที่มา: Photo credit: Bryan Olin Dozier/NurPhoto/Alamy)

คำมั่นสัญญาที่ก้าวหน้าของสภาวะหลังโลกวิสัยคือการที่มันอาจช่วยสนับสนุนการก่อตัวของกลุ่มก้อนทางการเมืองและจริยธรรมรูปแบบใหม่ ในช่วงเวลาที่การเมืองแบบปฏิกิริยา (Reactionary politics) กำลังพุ่งสูงขึ้นในโลกส่วนเหนือ ไม่เพียงแต่การเมืองแบบปฏิกิริยาจะเพิ่มขึ้นเท่านั้น แต่เงื่อนไขที่ทำให้ประเด็นก้าวหน้าเคยรุ่งเรืองนั่นคือ การรวมตัวของสหภาพแรงงานจำนวนมาก, ทางเลือกแบบสังคมนิยมที่มองเห็นได้, กลุ่มศิลปะแนวหน้า (Avant-garde) ที่เฟื่องฟู, และความมั่นคงทางสังคมที่เข้มแข็งของทศวรรษ 1960 และ 1970 ได้ถูกทำลายลงอย่างรุนแรง (Fisher, 2009) เมื่อกระบวนการสร้างความสามัคคีแบบก้าวหน้าที่เคยใช้ได้ผลถูกตีโต้กลับอย่างไร้ความปราณี และพื้นที่การต่อสู้ถูกเปลี่ยนไปอย่างถาวร วิธีการใหม่ๆ ในการพัฒนาแนวร่วมที่ก้าวหน้าจึงเป็นสิ่งจำเป็น สภาวะหลังโลกวิสัยสนับสนุนจริยธรรมแห่งความเอื้ออาทรและการสร้างแนวร่วม โดยยึดมั่นในสิ่งที่อาจเรียกว่า "ความเป็นปึกแผ่นโดยไม่ต้องเหมือนกัน" (Solidarity without similarity) (Colquhoun, 2021: 200); การค้นหาเป้าหมายร่วมกันของกลุ่มรวมที่หลากหลาย โดยได้รับความช่วยเหลือจากความอ่อนน้อมทางอุดมการณ์และความเปิดกว้างต่อความเป็นไปได้อันไม่สิ้นสุดของอนาคต (Goh, 2015) ความเปิดกว้างต่อการสร้างความเป็นปึกแผ่นใหม่ๆ ที่น่าประหลาดใจและกระบวนการทดลองที่กล้าหาญในการสร้างพวกมันขึ้นมาเป็นสิ่งสำคัญยิ่งในปัจจุบัน เมื่อพิจารณาว่ากลุ่มปฏิกิริยาได้พยายาม (และกำลังพยายาม) จำกัดการยอมรับทางวัฒนธรรมของแนวคิดก้าวหน้าเพียงใด

นอกจากการขยายภูมิทัศน์ทางการเมืองที่กลุ่มก้าวหน้าอาจพบหุ้นส่วนและอุดมการณ์ร่วมกันแล้ว สภาวะหลังโลกวิสัยยังมอบข้อมูลเชิงลึกสำหรับลัทธิก้าวหน้าร่วมสมัยที่เกิดจากการวิเคราะห์การสร้างสรรค์ร่วมกัน (Co-creation) ของความรู้สึกนึกคิดทางศาสนาและโลกวิสัย หากกลุ่มก้าวหน้าถูกลิดรอนทรัพยากรทางวัตถุจำนวนมากที่จำเป็นต่อการใช้อำนาจ อำนาจทางนามธรรม (Immaterial power) จะมีบทบาทอย่างไร?

ในยุคที่กลุ่มก้าวหน้าที่ถูกยึดครองพื้นที่อาจตกอยู่ในภาวะเศร้าซึมและไร้พลัง ทรัพยากรทางนามธรรมจำเป็นต้องถูกระดมเพื่อที่จะต่อสู้ใหม่อีกครั้ง และเพื่อชดเชยการขาดแคลนอิทธิพลทางวัตถุ แทนที่จะหลีกเลี่ยงจิตวิญญาณเนื่องจากการรับรู้ที่เชื่อมโยงกับเรื่องนามธรรมหรือเรื่องทางโลกอื่น กลุ่มก้าวหน้าต้องใช้ทรัพยากรทางจิตวิญญาณที่มี—ซึ่งผสมผสานองค์ประกอบและการปฏิบัติทั้งทางวัตถุและนามธรรมให้เกิดศักยภาพสูงสุด Krznaric (2022) แย้งว่า ดินแดน "เหนือการเมือง" (Metapolitical) ของความเชื่อมั่น ความศรัทธา และความหลงใหล ได้ถูกยกให้แก่กลุ่มพลังปฏิกิริยาเกือบทั้งหมด ซึ่งดูเหมือนจะมีความประหม่าน้อยกว่าในปัจจุบันในการเข้าหาดินแดนแห่งนามธรรม; ดินแดนซึ่งมักเชื่อมโยงกับจิตวิญญาณและ/หรือศาสนา หากกลุ่มก้าวหน้าเต็มใจที่จะสร้างสิ่งที่อาจถูกจำแนกในปัจจุบันว่าเป็นหุ้นส่วนหลังโลกวิสัยข้ามพรมแดนทางโลก/ศาสนา มันอาจส่งผลไม่เพียงแต่ในหุ้นส่วนรูปแบบใหม่ที่มีความสามารถในการเอาชนะกลุ่มปฏิกิริยาเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการฟื้นฟูแนวร่วมก้าวหน้าด้วยความลึกซึ้งทางอารมณ์และความลุ่มลึกที่การผูกพันกับเรื่องทางจิตวิญญาณสามารถมอบให้ได้ (White, 2016, Jones, 2023) วิธีหนึ่งในการสร้างมโนทัศน์เรื่องการเติมพลังทางนามธรรมให้แก่ประเด็นก้าวหน้าถูกเรียกว่า "การเคลื่อนไหวทางจิตวิญญาณ" (Spiritual activism) และนี่คือประเด็นที่เราจะพิจารณาในลำดับต่อไป

สรุปย่อ

•       สภาวะหลังโลกวิสัยบ่งบอกถึงความสัมพันธ์เชิงสร้างสรรค์ร่วมกันระหว่างกลุ่มทางโลกและกลุ่มทางศาสนา ที่จำลองขึ้นจากพันธกิจหลักในเรื่องความเป็นปึกแผ่น การต้อนรับซึ่งกันและกัน และการเปิดกว้างต่อความแตกต่าง
•       แทนที่จะมุ่งเน้นไปที่การเคลื่อนย้ายจากศาสนาไปสู่โลกวิสัย นักภูมิศาสตร์ให้ความสำคัญกับแหล่งที่ พื้นที่ และการปฏิบัติเฉพาะที่เสียงทางศาสนา มนุษยนิยม และโลกวิสัยที่หลากหลายมารวมตัวกันผ่านการเสวนา และเข้าสู่กระบวนการเรียนรู้และทดลองที่ซึ่งทัศนคติทางโลกและทางศาสนาสามารถถูกเปลี่ยนแปลงผ่านการใคร่ครวญ (Reflexively transformed)
•       พื้นที่แห่งสภาวะหลังโลกวิสัยรบกวนพรมแดนระหว่างสิ่งทางศาสนาและสิ่งทางโลก แต่ยังเปิดจินตนาการและการปฏิบัติทางเลือกที่มีความสามารถในการสร้างอัตวิสัยทางจริยธรรมและการเมืองรูปแบบใหม่

การเคลื่อนไหวทางจิตวิญญาณ (Spiritual activism)

วิธีหนึ่งในการวางกรอบการเคลื่อนไหวทางจิตวิญญาณ คือการมองว่าเป็นการปฏิบัติเพื่อยกระดับความตระหนักรู้ส่วนบุคคลหรือส่วนรวมต่อพลังต่างๆ ซึ่งอาจยิ่งใหญ่กว่าผลรวมของส่วนประกอบทางวัตถุที่ส่งผลกระทบต่อ (และสามารถได้รับผลกระทบจาก) ส่วนรวมหรือปัจเจกบุคคล การเคลื่อนไหวทางจิตวิญญาณเกี่ยวข้องกับการที่กลุ่มบุคคลหรือประธาน (Subject) เข้ามีปฏิสัมพันธ์กับพลังเหล่านี้และเปลี่ยนทิศทางที่มีต่อพวกมัน; ไม่ว่าจะเป็นการสลัดตนเองออกจากการพัวพัน การดึงพลังจากพวกมันมาใช้ หรือการแปรเปลี่ยนพลังงานของพวกมัน รูปแบบที่ก้าวหน้าของการเคลื่อนไหวทางจิตวิญญาณคือการทำ "งานภายใน" (Inner work) (Keating, 2008: 57) เพื่อที่จะทลายโครงสร้างแห่งการกดขี่อย่างมีพลังและมุ่งมั่น และเพื่อเพาะบ่มวิถีการอยู่ร่วมกันที่หลากหลายและปลดปล่อยยิ่งขึ้น (Ramirez, 2017) ในการก่อภาพที่ก้าวหน้านี้ "อำนาจจากเบื้องนอก" (Powers from beyond) เหล่านี้อาจรวมถึงบรรยากาศของพิธีกรรม (หรือชุดของพิธีกรรม), โลกทัศน์ที่แผ่ขยายออกไปไกลเกินกว่ากาลเทศะในปัจจุบัน หรือในแง่ทางโลกมากขึ้น คือความปรารถนา (Desire) อย่างไรก็ตาม เราต้องสังเกตในที่นี้ว่าพลังเหล่านี้ไม่ได้เป็นกุศลเสมอไป และการเข้ามีปฏิสัมพันธ์กับพวกมันก็ไม่ได้นำไปสู่ผลลัพธ์ที่ก้าวหน้าเสมอไป ดังที่ Sendejo (2013) แย้งว่า จิตวิญญาณสามารถถูกยึดโยง (Co-opted) "เป็นเครื่องมือในการผลิตซ้ำลำดับชั้นทางอำนาจและส่งเสริมการกีดกันผู้ถูกเบียดขับ" (น. 65) ได้มากพอๆ กับการเป็นแหล่งบำรุงกำลัง เสริมความเข้มแข็ง และเยียวยาจาก "บาดแผลทางสิ่งแวดล้อม การแบ่งชั้นวรรณะ เหยียดเชื้อชาติ และเหยียดเพศ" (น. 71) จึงเป็นเรื่องสำคัญที่จะต้องพิจารณาว่าพลัง "ทางจิตวิญญาณ" ประเภทใดและรูปแบบการผูกพันกับสิ่งเหล่านั้นอย่างไร ที่นักภูมิศาสตร์อาจสำรวจเพื่อขยายขอบเขตความเข้าใจและจินตนาการสำหรับการเมืองแบบก้าวหน้าของเรา

สำหรับบางคน แนวคิดเรื่องการเกี่ยวข้องกับแง่มุมทางจิตวิญญาณของการเคลื่อนไหวอาจดูเป็นเรื่องที่ไม่น่ารื่นรมย์ จิตวิญญาณมักถูกวางกรอบว่าเป็นเรื่องทางโลกอื่นหรือรูปแบบหนึ่งของการวิพากษ์ตนเองแบบหลบหนีความจริง (Escapist introspection) ซึ่งอย่างดีที่สุดก็ไม่เกี่ยวข้องกับการต่อสู้ทางวัตถุเหนือความไม่ยุติธรรม และอย่างแย่ที่สุด คือเป็นจิตวิญญาณแบบปัจเจกนิยมอย่างสูงที่ทำหน้าที่เป็นยาสมานแผลให้แก่ลัทธิทุนนิยมแบบนีโอลิเบอรัล (ดู Purser, 2019) ทวิลักษณ์ระหว่างจิตวิญญาณ/วัตถุ, ภายใน/ภายนอก และปัจเจก/ส่วนรวม ยังคงเป็นโครงสร้างที่ทนทานแม้จะมีความพยายามจากนักวิชาการหลังโครงสร้างนิยม (Poststructuralist) ในการรื้อถอนหมวดหมู่แบบแก่นสารนิยม (Essentialist) และขั้วตรงข้ามทวิลักษณ์

Gloria Evangelina Anzaldúa (1942–2004) นักคิดเฟมินิสต์ชาวชิคานา (Chicana) เป็นหนึ่งในคนกลุ่มแรกๆ ที่ทำลายหมวดหมู่เหล่านี้ โดยตรวจสอบเรื่องเพศสภาพที่สัมพันธ์กับหมวดหมู่ความแตกต่างทางสังคมอื่นๆ รวมถึงศาสนา/จิตวิญญาณ, เชื้อชาติ/ชาติพันธุ์, เพศวิถี, ชนชั้น, ภูมิศาสตร์ และสุขภาพ (Keating, 2016) สำหรับ Anzaldúa การเคลื่อนไหวทางจิตวิญญาณ "ร้อยรัด 'งานภายใน' เข้ากับ 'การกระทำสาธารณะ', เรื่องส่วนตัวเข้ากับประเด็นทางสังคม อันที่จริง ความสนใจต่อประเด็น/ความกังวลส่วนตัวและส่วนรวมไปพร้อมๆ กันนี้เป็นองค์ประกอบสำคัญในการเคลื่อนไหวทางจิตวิญญาณ" (Keating, 2008: 57) Anzaldúa เขียนว่า:

การต่อสู้นั้นอยู่ภายใน: Chicano, indio, American Indian, mojado, mexicano, immigrant Latino, Anglo ผู้มีอำนาจ, Anglo ชนชั้นแรงงาน, คนผิวดำ, คนเอเชีย – จิตใจของเราคล้ายกับเมืองชายแดนและเต็มไปด้วยผู้คนกลุ่มเดียวกัน การต่อสู้เป็นเรื่องภายในเสมอมา และถูกแสดงออกมาในพื้นที่ภายนอก ความตระหนักรู้ในสถานการณ์ของเราต้องมาก่อนการเปลี่ยนแปลงภายใน ซึ่งจะนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงในสังคม ไม่มีสิ่งใดเกิดขึ้นในโลก 'แห่งความจริง' เว้นแต่ว่ามันจะเกิดขึ้นในจินตภาพในหัวของเราเสียก่อน

Anzaldúa, 1999: 87

การเมืองแห่งจิตวิญญาณของ Anzaldúa "แสดงให้เห็นว่ามุมมองแบบองค์รวมที่ได้รับอิทธิพลจากจิตวิญญาณเมื่อนำมาใช้กับการเหยียดเชื้อชาติ การเหยียดเพศ และการเกลียดกลัวคนรักเพศเดียวกัน รวมถึงประเด็นร่วมสมัยอื่นๆ สามารถประคับประคองและช่วยเหลือเราในขณะที่เราร่วมมือกันเพื่อเปลี่ยนผ่านความไม่ยุติธรรมทางสังคม" (Keating, 2005: 56) มันไม่ใช่จิตวิญญาณส่วนบุคคลเฉพาะตัว แต่เป็นจิตวิญญาณที่ทำงานอย่างแข็งขันเพื่อเปลี่ยนลำดับชั้นทางสังคมและการกดขี่ ควบคู่ไปกับการพึ่งพาอาศัยกันระหว่างการเปลี่ยนตนเองและการเปลี่ยนผ่านทางสังคม Anzaldúa เสนอการเมืองแบบรวมกลุ่ม (Inclusionary politics) ที่รับรองผลกำไรสำคัญที่ได้จาก "การเมืองเรื่องอัตลักษณ์" (Identity politics) ขณะเดียวกันก็ตระหนักว่าการแบ่งแยกที่เข้มงวดและจำกัดเกินไปซึ่งเกิดจากหมวดหมู่อัตลักษณ์แบบขั้วตรงข้ามทวิลักษณ์ สามารถขัดขวางการรับรู้ถึงความเชื่อมโยงกับผู้อื่น Analouise Keating เขียนว่า:

จุดยืนแบบเรา-กับ-พวกเขา (Us-against-them) ที่เราเคยใช้ในรูปแบบจิตสำนึกเชิงต่อต้านได้แทรกซึมเข้าไปในทุกส่วนของชีวิตเรา ส่งผลต่อวิธีที่เรามองตนเองและกันและกัน เมื่อเราหันเลนส์นี้เข้าหากันเหมือนที่เรามักจะทำเราจะระเบิดจากภายใน แทนที่จะร่วมมือกันเพื่อทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางสังคมที่ก้าวหน้า เรากลับต่อสู้กันเอง ด้วยเหตุนี้จึงเป็นการผลิตซ้ำสภาวะที่เป็นอยู่ (Status quo)

Keating, 2008: 65–66

ในขณะที่การเคลื่อนไหวทางจิตวิญญาณมีอยู่ทั้งภายในและภายนอกศาสนาที่มีการจัดตั้ง Anzaldúa สนับสนุนความจำเป็นในการละทิ้งกับดักทางปิตาธิปไตยและอาณานิคมของศาสนากระแสหลักและจิตวิญญาณแบบหลบหนีความจริง การหลอมรวมระหว่างจิตวิญญาณ การอยู่รอด และการต่อต้าน เป็นคุณลักษณะที่มีมาอย่างยาวนานของเทววิทยาแห่งการปลดปล่อยในเฟมินิสต์และลาตินอเมริกา และการเคลื่อนไหวที่รุนแรงของชาวแอฟริกันอเมริกันในสหรัฐฯ ตั้งแต่สิทธิพลเมืองไปจนถึงการเคลื่อนไหวทางสิ่งแวดล้อม (Rodriguez, 1994, McCutcheon and Kohl, 2022) งานชาติพันธุ์วรรณนาของ Brenda Sendejo (2013) ที่ทำในพื้นที่ชายแดนเท็กซัส-เม็กซิโกกับสตรี Tejana 18 ท่าน ชี้ให้เห็นถึงวิธีที่จิตวิญญาณถูกใช้เพื่อท้าทายการกดขี่ทางเพศสภาพภายในคริสตจักรคาทอลิกและมรดกของ "การตกเป็นอาณานิคมทางจิตวิญญาณของกลุ่มชาติพันธุ์พื้นเมืองในศตวรรษที่สิบหก" (น. 64–65) ในขณะเดียวกัน van Klinken (2019) เน้นย้ำว่าจินตนาการของคริสเตียนชาวเคนยาที่เป็นเควียร์ (Queer) และผู้ลี้ภัยที่หนีจากกฎหมายต่อต้าน LGBTQ+ ที่รุนแรงในยูกันดาเพื่อนบ้าน ท้าทายการเกลียดกลัวคนรักเพศเดียวกันทางศาสนาโดยการทวงคืนคัมภีร์ไบเบิลในฐานะแหล่งที่มาของความหมาย การเยียวยา และการเสริมสร้างอำนาจ ณ ที่นี้ คำอธิบายทางศาสนา-วัฒนธรรมกระแสหลักเรื่อง "การเกลียดกลัวคนรักเพศเดียวกันในแอฟริกา" ถูกรื้อถอนโดยการมุ่งเน้นไปที่ประวัติศาสตร์อันยาวนานของกลุ่มคน ชุมชน และการเคลื่อนไหวของ LGBTQ+ ในแอฟริกา โดยสืบหารากเหง้าอาณานิคมของกฎหมายเกลียดกลัวคนรักเพศเดียวกัน และเปิดโปงกลุ่มศาสนาต่อต้าน LGBTQ+ ที่ได้รับทุนสนับสนุนจำนวนมาก ซึ่งมักตั้งอยู่ในโลกส่วนเหนือที่แสวงหาการปกป้องค่านิยม "ดั้งเดิม" จากอุดมการณ์ทางเพศสภาพแบบ "ตะวันตก" (Chitando and van Klinken, 2021)

การเคลื่อนไหวทางจิตวิญญาณยังเป็นส่วนสำคัญต่อการกล่าวอ้างสิทธิของกลุ่มชาติพันธุ์พื้นเมืองเหนือพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งได้เปิดไปสู่การโต้แย้งที่สำคัญในระดับท้องถิ่น ระดับชาติ และระหว่างประเทศเกี่ยวกับสภาวะหลังการพัฒนา (Postdevelopment) (สำหรับการเชื่อมโยงกับสภาวะหลังโลกวิสัยและโลกวิสัย ดู Moxham, 2017) ตัวอย่างรวมถึงกรณีศึกษาของ Kraft (2020) เรื่องการต่อต้านของชาวซามิ (Sámi) ต่อแผนการสร้างโรงไฟฟ้าที่ฐานของ Aahkansnjurhtjie ซึ่งเป็นภูเขาศักดิ์สิทธิ์ในซาปมีตอนใต้ (Kjerringtind ในนอร์เวย์) และบันทึกของ Estes (2019) เกี่ยวกับการต่อต้านท่อส่งน้ำมัน Dakota Access ที่ Standing Rock (ภาพที่ 73.2) ที่ Standing Rock กลุ่มชาติพันธุ์พื้นเมือง, นักสิ่งแวดล้อม, กลุ่มศาสนา, สหภาพแรงงาน, NGO และกลุ่มทหารผ่านศึก ได้รวมตัวกันเป็น "แนวร่วมก้าวหน้า" ที่หลากหลายอย่างน่าประหลาดใจ—หนึ่งในแนวร่วมนั้นตั้งอยู่บนจริยธรรมของการรวมกลุ่มทางสังคมอย่างลึกซึ้งและการดูแลดาวเคราะห์ (Klein, 2017: 20)

ภาพที่ 73.2 เผ่า Standing Rock Sioux ร่วมกับกลุ่มชาติพันธุ์พื้นเมืองอื่นๆ และพันธมิตร เดินขบวนไปยังพื้นที่ฝังศพศักดิ์สิทธิ์ที่ถูกรบกวนโดยรถแทรกเตอร์ที่สร้างท่อส่งน้ำมัน Dakota Access ในเขตสงวน Standing Rock

(แหล่งที่มา: Photo credit: Getty Images/Robyn Beck/Staff)

ดังที่เราได้เปรยไว้ข้างต้น การเคลื่อนไหวทางจิตวิญญาณอาจไม่เพียงแค่มอบโครงการ "งานภายใน" ให้กับขบวนการทางสังคมเพื่อหนุนการต่อสู้ของพวกเขาเท่านั้น แต่ยังเป็นการประเมินใหม่ต่อ "ความตระหนักรู้ในสถานการณ์ของเรา" (Anzaldúa, 1999: 87); การตีความใหม่ต่อพื้นที่ที่การต่อสู้ดำเนินอยู่ (Lara, 2014) คำถามเกี่ยวกับการเคลื่อนไหวทางจิตวิญญาณไม่เพียงแต่นำประเด็นเรื่องการจัดหาอำนาจทางนามธรรมท่ามกลางการสร้างแนวร่วมที่หลากหลายมาไว้ในลำดับหน้าเท่านั้น แต่ยังขีดเส้นแบ่งให้เห็นถึงเงื่อนไขทางวัตถุและทางจิตวิทยาที่รุนแรงซึ่งการปฏิบัตินี้กำลังรุดหน้าไป ความสนใจทางภูมิศาสตร์ที่เพิ่มขึ้นมุ่งเน้นไปที่วิธีที่ลัทธินีโอลิเบอรัลทำงานผ่านและถูกค้ำจุนโดยการหลอมรวมของอารมณ์ ความเชื่อ และผลกระทบทางอารมณ์ (Affect) ที่ถูกกำหนดโดยจังหวะของทุนนิยมและระบอบของการทำงานทางนามธรรม (Immaterial labour) (Anderson, 2016) ทุนนิยมกัดเซาะความเชื่อในทางเลือกอื่นจนกระทั่งความเชื่อนั้น "ล่มสลายลงในระดับของพิธีกรรมหรือการขยายรายละเอียดเชิงสัญลักษณ์ สิ่งที่เหลืออยู่เป็นเพียงผู้บริโภค-ผู้ชม" (Fisher, 2009: 4) นักวิชาการจากพันธสัญญาทางปรัชญาและการเมืองที่หลากหลายได้มารวมตัวกันในพื้นที่นี้เพื่อแยกแยะสิ่งที่สามารถอธิบายได้ว่าเป็น "ความเหนื่อยหน่ายทางจิตวิญญาณ" (Spiritual ennui) ของลัทธินีโอลิเบอรัล—ความเบื่อหน่ายต่อการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและความว่างเปล่าของความหวัง ตัวอย่างเช่น Ann Cvetkovich (2012) สังเกตเห็นการพุ่งสูงขึ้นของภาวะซึมเศร้าและความสิ้นหวังซึ่งเป็นลักษณะของวัฒนธรรมที่เป็นพิษของปัจเจกนิยมแบบครอบครอง, วัตถุนิยม, หนี้สิน และการทำงานหนักเกินไป ในขณะที่คนอื่นๆ ได้สำรวจเศรษฐศาสตร์การเมืองของความไม่มีความสุขและความแปลกแยก (Davies, 2011) ดังที่ Tim Jensen (2011 อ้างอิง Derrick Jensen, 2006: 552) อธิบายไว้:

‘มันจะเป็นความผิดพลาดหากคิดว่าวัฒนธรรมนี้ทำลายเฉพาะป่าไม้ มันทำลายจิตใจของเราด้วยเช่นกัน มันจะเป็นความผิดพลาดหากคิดว่ามันสร้างเขื่อนกั้นเฉพาะแม่น้ำ ตัวเราเองก็ถูกกั้น (และถูกสาป) โดยมันด้วยเช่นกัน มันจะเป็นความผิดพลาดหากคิดว่ามันสร้างพื้นที่มรณะเฉพาะในมหาสมุทร มันสร้างพื้นที่มรณะในหัวใจและจิตใจของเราด้วยเช่นกัน มันจะเป็นความผิดพลาดหากคิดว่ามันทำให้ถิ่นที่อยู่ของเราแตกสลายเท่านั้น เราเองก็ถูกทำให้แตกแยก แยกส่วน ถูกฉีกทึ้ง ถูกเชือดเฉือน และถูกทำให้ขาดวิ่น’ เมื่อดินแดนแห่งความปรารถนาและจินตนาการเหล่านี้ถูกขโมยไป ถูกทำลาย และถูกทำให้เป็นพิษ มันก็จะยิ่งง่ายขึ้นมากที่การลักขโมยและการทำลายภูมิทัศน์ธรรมชาติจะดำเนินต่อไปโดยไม่มีการต่อต้านหรือไม่มีใครสังเกตเห็น

Jensen, 2011: np

อย่างไรก็ตาม โดยการผูกพันกับ "งานภายใน" ดังที่ Anzaldúa กล่าวไว้ข้างต้น นักเคลื่อนไหวทางจิตวิญญาณที่ก้าวหน้าได้เปิดความเป็นไปได้ในการสร้างบริบทใหม่หรือการทำให้ "พื้นที่มรณะ" เหล่านี้กลับมีชีวิตขึ้นมาอีกครั้ง โดยการดึงเอา ปรับประสาน หรือแม้แต่สร้างอำนาจใหม่ที่เกินกว่าหรือดำรงอยู่แม้จะมี "ความเหนื่อยหน่ายทางจิตวิญญาณ" ของลัทธินีโอลิเบอรัล ตัวอย่างเช่น Ramirez (2017) เขียนเกี่ยวกับจิตวิญญาณที่ถูกจินตนาการขึ้นใหม่ซึ่งศิลปินชิคานาในโอ๊คแลนด์ดึงมาใช้และนำเสนอ เพื่อที่จะอยู่อาศัย เคลื่อนไหว และสนับสนุนจักรวาลวิทยา (Cosmologies) ที่ลัทธิอาณานิคมและทุนนิยมพยายามจะลบทิ้งไปจากบันทึก ผ่านผลงานของพวกเขา ศิลปินเหล่านี้ยืนกรานและขับเคลื่อนวิสัยทัศน์ทางเลือกสำหรับการดำรงอยู่ นอกจากนี้ Blencowe (2015) ได้แย้งว่า "พื้นที่ส่วนรวม" (The commons) ซึ่งเป็นแนวคิดหลักในภูมิศาสตร์หลังทุนนิยม (ดูบทที่ 64 และ 65) สามารถถูกเข้าใจได้มากกว่าคลังวัตถุและวัฒนธรรม โดยมองว่าเป็นอำนาจที่สามารถสร้างขึ้นได้เหนือตนเองหรือส่วนรวมเพื่อค้ำจุนและนำพาพวกเขาไป ดังที่ De Angelis (2017) แย้งว่า พื้นที่ส่วนรวมเป็นระบบที่ซับซ้อนที่ถูกค้ำจุนไว้ ส่วนหนึ่งคือโดยการปฏิบัติที่ผลิตซ้ำความสัมพันธ์ในการแบ่งปัน (ไม่ใช่แค่ทรัพยากรที่แบ่งปันและผู้คนที่เต็มใจจะรักษาและแบ่งปันพวกมัน) สิ่งนี้เปิดความเป็นไปได้ในการเชื่อมโยงกับพื้นที่ส่วนรวมในฐานะอำนาจทางจิตวิญญาณที่ช่วยให้ผู้คนสามารถ "ออกไปจาก [ตนเอง] โดยการเข้าสู่ และแบ่งปันโลก" (Blencowe, 2015: 187) เมื่อคำนึงถึงสิ่งนี้ จิตวิญญาณของพื้นที่ส่วนรวมจึงเป็นเรื่องของการก้าวข้ามตนเอง (Self-transcendence):

พื้นที่ส่วนรวมสัญญาว่าจะช่วยหลบหนีจากกับดักเหล็กอันน่าเบื่อหน่ายของชีวิตที่ถูกทำให้เป็นเครื่องมือและเป็นเรื่องส่วนตัว เป็นเส้นทางสู่การก้าวข้ามตนเองซึ่งเป็นการก้าวข้ามลัทธินิยมความว่างเปล่า (Nihilism), ความกังวลในการดำรงอยู่ และความสิ้นหวัง ความแปลกแยกและความเบื่อหน่ายไม่ใช่กลุ่มอาการของการก่อตัวของชีวิตที่ถูกทำให้เป็นสถาบันหรือคงที่มากเกินไปอย่างที่มักเข้าใจกัน แต่พวกมันแสดงออกถึงการไม่มีอยู่ของความจริงที่แบ่งปันกัน ของการรับรู้ร่วมกันในโลกส่วนรวม

Blencowe, 2015: 187

สรุปย่อ

•       การปฏิบัติทางจิตวิญญาณเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับการเมืองเรื่องการกดขี่ การเยียวยา และการเคลื่อนไหว
•       ชีวิตทางอารมณ์และผลกระทบทางอารมณ์ในลัทธิทุนนิยมสมัยใหม่และรูปแบบของความปรารถนาสามารถเป็นแหล่งที่สำคัญของการเคลื่อนไหวทางจิตวิญญาณ
•       การปฏิบัติของการเคลื่อนไหวทางจิตวิญญาณ และสภาวะหลังโลกวิสัยโดยเฉพาะเจาะจงมีความสามารถในการสร้างพื้นที่เชิงประสบการณ์ที่ขยายค่านิยม การปฏิบัติ และอัตวิสัยทางเลือก และเพาะบ่มความสามารถทางอารมณ์สำหรับความหวังและการเยียวยา การต้อนรับและความเอื้ออาทร ความยุติธรรมและความเท่าเทียม

ภูมิศาสตร์แห่งความหวัง?

บทนี้ได้สรุปบางแง่มุมที่นักภูมิศาสตร์อาจร่วมมือกันในประเด็นเรื่องศาสนา จิตวิญญาณ และความยุติธรรม ไม่ว่าจะเป็นการท้าทายการพัวพันของศาสนาในระบบที่ไม่ยุติธรรมและมีการกีดกัน หรือการมีส่วนร่วมในขบวนการฐานกว้างที่แสวงหาความยุติธรรมและการดูแล นักภูมิศาสตร์เชิงวิพากษ์จำเป็นต้องรักษามุมมองที่ลักลั่นและเป็นพหุนิยม: โดยเปิดรับต่อศักยภาพที่การมีส่วนร่วมทางศาสนาและจิตวิญญาณจะนำไปสู่เป้าหมายทั้งแบบปฏิกิริยาและแบบก้าวหน้า การเคลื่อนไหวทางจิตวิญญาณและสภาวะหลังโลกวิสัยเป็นสองวิธีที่นักภูมิศาสตร์อาจคิดใหม่เกี่ยวกับเรื่องเล่าหลักรอบๆ สิ่งศักดิ์สิทธิ์/โลกวิสัย, จิตวิญญาณ/วัตถุ, ภายใน/ภายนอก และปัจเจก/ส่วนรวม ในการเคลื่อนไหวเหล่านี้ที่ก้าวข้ามรากนิยมทางศาสนาและโลกวิสัย มีพื้นที่แห่งความหวังที่กำลังอุบัติขึ้นซึ่งขยายการปฏิบัติเรื่องการแลกเปลี่ยน การเป็นส่วนรวม และความเป็นปึกแผ่นข้ามเส้นแบ่งของความแตกต่างทางศาสนาและทางโลก งานทางภูมิศาสตร์สามารถสำรวจการดูแลรักษา (Curation) พื้นที่เปิดที่ก้าวหน้าเหล่านี้และความหลากหลายทางพื้นที่ของพวกมัน รวมถึงแหล่งที่มาที่หลากหลายของอำนาจที่ไม่ใช่มนุษย์และพิธีกรรมส่วนรวมที่สามารถสร้างพลังขับเคลื่อนให้แก่การเคลื่อนไหวได้

Human Geographies 72

ภูมิศาสตร์เควียร์ 

พัฒนา ราชวงศ์ สุดารัตน์ สุขอยู่ และกรกช หิริรัตน์

อาศรมภูมิวิทยาศาสตร์ สาขาวิชาภูมิศาสตร์

มหาวิทยาลัยนเรศวร

แปลและเรียบเรียงจาก  Rachel Bayer และ Kath Browne (2024) Queer geographies.In Introducing Human Geographies, Fourth Edition. Edited by Kelly Dombroski, Mark Goodwin, Junxi Qian, Andrew Williams and Paul Cloke. pp.1345-1365. London: Routlege. 

บทนำ

'เควียร์' (Queer) เป็นคำที่เคยถูกใช้ (และยังคงถูกใช้) เพื่อเยาะเย้ยผู้ที่ไม่สอดคล้องกับบรรทัดฐาน และเพื่อดูแคลนผู้ที่ปฏิบัติกายนอกเหนือไปจากกฎเกณฑ์ของภาวะรักต่างเพศส่วนกลาง (Heterosexuality) และระบบสองเพศ (Two-gender/sex) สำหรับบางคน เควียร์ถูกมองว่าเป็น 'ปัญหา' ที่ต้องได้รับการแก้ไข เป็นกลุ่มคนที่ควรหลีกเลี่ยง และเป็นชุมชนที่ต้องถูกขับไล่ไปอยู่ในย่าน 'เสื่อมโทรม' ของเมือง แม้จะมีต้นกำเนิดในเชิงลบเช่นนี้ แต่นักกิจกรรม กลุ่มบุคคล และปัจเจกชนก็ได้นำคำว่าเควียร์มาใช้ใหม่ (Reclaim) และน้อมรับคำถามที่พวกเขา/พวกเรามีต่อสังคมกระแสหลัก นักวิชาการได้โต้แย้งและปฏิเสธบรรทัดฐานที่กล่าวว่าการไม่เป็นรักต่างเพศหรือการไม่สอดคล้องกับเพศสภาวะโดยกำเนิด (Cisgender) นั้นเป็นเรื่องเลวร้าย ชั่วร้าย หรืออันตราย ไม่เพียงเท่านั้น การแสวงหาเพื่อสร้างพื้นที่ 'อื่น' และโลกใหม่ที่มีความเสรีมากขึ้น และมอบอิสระทางเพศและเพศสภาวะเพื่อให้ชีวิตสามารถดำรงอยู่ได้นั้น ยังเต็มไปด้วยความหวัง ความคิดสร้างสรรค์ และความปิติยินดี

ในบทนี้ เราจะแสดงให้เห็นว่านักภูมิศาสตร์มนุษย์ (Human geographers) ได้ร่วมมือกับการคิดแบบเควียร์ (Queer thinking) ทฤษฎีเควียร์ (Queer theory) นักวิชาการเควียร์ และนักกิจกรรมเควียร์ เพื่อคิดเกี่ยวกับอวกาศ (Space) และสถานที่ (Place) ในรูปแบบที่แตกต่างออกไป และเพื่อท้าทายวิถีทางที่จำกัดในการใช้ชีวิตตามเพศวิถีและเพศสภาวะ ดังนั้น คำว่า 'เควียร์' จึงถูกใช้ในมิติที่หลากหลาย ทั้งในฐานะอัตลักษณ์ที่ท้าทาย 'ความปกติ' ของภาวะรักต่างเพศส่วนกลาง และในฐานะมุมมองที่ท้าทายวิธีการที่สิ่งต่าง ๆ เช่น อัตลักษณ์ ถูกทำให้กลายเป็นภาพจำที่ตายตัวและ 'ปกติ' ในลักษณะที่เป็นปัญหาและไม่เท่าเทียม 'เควียร์' สามารถนำมาใช้ในแนวทางที่เป็นประโยชน์และสร้างสรรค์ ช่วยเปิดความเป็นไปได้สำหรับสังคมและภูมิศาสตร์ในรูปแบบที่แตกต่างกัน

เราเริ่มต้นบทนี้ด้วยการอภิปรายเกี่ยวกับแนวคิดเรื่อง 'การทำให้พื้นที่เป็นเควียร์' (Queering spaces) จากนั้นเราจะดูว่าเควียร์สามารถใช้เป็นมุมมองเพื่อสำรวจวิธีที่บรรทัดฐานถูกสร้างขึ้นและถูกท้าทายได้อย่างไร ในส่วนนี้เราจะสำรวจว่าภาวะรักต่างเพศที่หลากหลายสามารถสร้างพื้นที่เควียร์ได้เช่นกัน ผ่านสิ่งต่าง ๆ เช่น งานบริการทางเพศ (Sex work) และวิธีที่บางสิ่งอย่างการสมรสเพศเดียวกัน (Same-sex marriage) ถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าเป็นการสร้างรูปแบบใหม่ของ 'ภาวะบรรทัดฐานรักเพศเดียวกัน' (Homonormativity) ซึ่งกีดกันอัตลักษณ์และความสัมพันธ์แบบเควียร์ที่หลากหลายเช่นกัน ในตอนท้าย บทนี้จะอภิปรายว่าเควียร์ได้โต้แย้งสาขาวิชาภูมิศาสตร์ในเชิงวิชาการและเปิดกว้างสู่ความเป็นไปได้อย่างไร ในแง่นี้ เราอาจกล่าวได้ว่าภูมิศาสตร์เควียร์มีความเกี่ยวข้องกับสาขาวิชาโดยรวม เนื่องจากร่างกาย กามกิจ (Sex) เพศวิถี (Sexuality) และเพศสภาวะ (Gender) เป็นหัวใจสำคัญในการตรวจสอบความเป็น 'มนุษย์' ของภูมิศาสตร์มนุษย์

ย่านเกย์ ถนนสเตรท: พื้นที่ LGBT+ (Gay ghettos, straight streets: LGBT+ space)

ภูมิศาสตร์เชิงวิชาการเรื่องเพศวิถีเริ่มต้นจากการศึกษาบาร์ คลับ และร้านค้าที่ระบุว่าเป็นพื้นที่ 'เกย์' โดยเฉพาะในเมืองของสหรัฐอเมริกา เช่น ซานฟรานซิสโก (San Francisco) และนิวยอร์ก (New York) จากการพิจารณาสถานที่ของเกย์และการรวมตัวกันของสถานที่จัดงานเฉพาะด้าน รวมถึงศูนย์ชุมชน เป็นที่ชัดเจนว่ามีการสร้างพื้นที่และเกิด 'ย่านเกย์' (Gay ghettos) ขึ้นในบางเมือง ซึ่งช่วยให้บางคนรู้สึกถึงอิสรภาพ และให้การคุ้มครองรวมถึงการปรากฏตัวต่อสาธารณะ (Knopp, 1990) งานศึกษานี้ได้รับการพัฒนาต่อยอดจากการอภิปรายเรื่องพื้นที่ของเลสเบี้ยน เช่น บาร์และคลับ รวมถึงย่านที่เลสเบี้ยนรวมตัวกัน (Rothenburg, 1995) การมีอยู่ของพื้นที่ดังกล่าวท้าทายสมมติฐานที่ว่าภาวะรักต่างเพศเป็นบรรทัดฐาน การวิจัยในพื้นที่เหล่านี้ท้าทายให้นักภูมิศาสตร์มนุษย์สำรวจผู้คนและสถานที่เพิ่มเติมโดยไม่ทึกทักเอาเองว่าทุกคนเป็นคนรักต่างเพศและอยู่ในครอบครัวแบบรักต่างเพศ การศึกษายังคงแสดงให้เห็นว่าพื้นที่ของเลสเบี้ยน เกย์ (และกลุ่มไบเซ็กชวล ทรานส์ และอื่น ๆ ที่เพิ่มมากขึ้น) (LGBT+) สร้างช่วงเวลาแห่งความรู้สึกเป็นเจ้าของ การต้อนรับ และการยอมรับ รวมถึงเป็นสถานที่สำหรับความรื่นเริง ความสนุกสนาน และการทดลองเกี่ยวกับเพศวิถีและเพศสภาวะ (Lane, 2015, Turesky and Crisman, 2023)

เทศกาลไพรด์ (Pride events) เสนอการสำรวจความปิติยินดีของเควียร์ในรูปแบบที่แตกต่าง และสร้างพื้นที่แห่งการยอมรับ ในบางสถานที่ กิจกรรมเหล่านี้เป็นการเดินขบวน/พาเหรดประจำปี งานเลี้ยง และกิจกรรมที่เกี่ยวข้อง ซึ่งชีวิตของ LGBTQ+ จะปรากฏให้เห็นอย่างชัดเจนและมักได้รับการเฉลิมฉลอง ในหนึ่งวันต่อปี คู่รักเพศเดียวกันสามารถเดินจูงมือกัน แดร็กควีน (Drag queens) สามารถเดินกลางถนน และกลุ่มคน LGBT+ สามารถเต้นรำ เล่น และเดินขบวนในพื้นที่ซึ่งในวันอื่น ๆ พวกเขาจะถูกจับตามองและอาจตกเป็นเป้าหมายของการโจมตี การเดินขบวนไพรด์ในช่วงแรกเป็นการประท้วงการโจมตีโดยตำรวจและอธรรมทางสังคมอื่น ๆ โดยผู้คนออกสู่ท้องถนนเพื่อเรียกร้องสิทธิ การยอมรับ และความปลอดภัย พวกเขามักเดินขบวนต่อต้านตำรวจที่เข้าตรวจค้นเกย์บาร์และคลับโดยใช้ความรุนแรงและกำลัง เข้าจับกุม และพยายามทำให้ผู้คนหวาดกลัวด้วยการขู่ว่าจะเปิดเผยอัตลักษณ์ต่อสาธารณะ การเดินขบวนเพื่อสิทธิในหลายพื้นที่ได้กลายเป็นการเฉลิมฉลองที่ทำให้บางคนรู้สึกว่ามีอำนาจ ได้รับการยอมรับ และเป็นส่วนหนึ่งของคนส่วนใหญ่ในแบบที่เป็นไปไม่ได้ในสถานที่เดิมในวันถัดไป เหตุการณ์ดังกล่าวทำให้นักภูมิศาสตร์แสดงให้เห็นว่าอวกาศไม่จำเป็นต้องเป็นพื้นที่ของคนรักต่างเพศเสมอไป ในทางกลับกัน พื้นที่รักต่างเพศถูกสร้างขึ้นผ่านสิ่งที่เราทำและสิ่งที่ถือว่าเป็นเรื่องปกติ ดังนั้น กิจกรรมไพรด์จึง 'ทำให้ถนนเป็นเควียร์' (Queer the streets) โดยการต่อต้านความปกติ (ดูตัวอย่างที่ Bell and Valentine, 1995) จากจุดเริ่มต้นเหล่านี้ นักภูมิศาสตร์ด้านเควียร์และเพศวิถีอื่น ๆ ได้สำรวจวิถีทางที่เพศวิถีและอัตลักษณ์ที่ไม่เป็นไปตามบรรทัดฐานถูกสร้างขึ้นในและผ่านสถานที่

ภาพที่ 72.1 (Figure 72.1) การเดินขบวนพาเหรดไพรด์ของกลุ่ม LGBTQ ในเมืองดับลิน ปี 2019 (Dublin LGBTQ pride parade 2019)

ที่มา: เครดิตภาพ: William Murphy

นักภูมิศาสตร์เควียร์ยังใช้การวิจัยของตนเพื่อท้าทายการรวมกลุ่ม/การกีดกันของพื้นที่ LGBT+ งานนี้แสดงให้เห็นว่าพื้นที่ดังกล่าวสามารถเป็นสถานที่ไม่ต้อนรับสำหรับกลุ่มคนไบ (Bi) และทรานส์ (Trans) ตัวอย่างเช่น คนไบในความสัมพันธ์ที่ดูเหมือนเป็น 'รักต่างเพศ' อาจรู้สึกผิดที่ผิดทางในพื้นที่ของเกย์และเลสเบี้ยนจากการถูกขวางที่ประตูหากพวกเขาอยู่กับคู่รักที่ถูกรับรู้ว่าเป็นเพศตรงข้าม และถูกทำให้ไร้ตัวตนโดยสมมติฐานที่ว่าผู้คนต้องเป็นเกย์หรือไม่ก็เป็นคนรักต่างเพศเท่านั้น (Maliepaard, 2015) คนไบได้ท้าทายสมมติฐานนี้และสร้างพื้นที่นวัตกรรม เช่น BiCon และ BiFest ที่ส่งเสริมการปรากฏตัวและให้พื้นที่ของการยอมรับและการรวมกลุ่ม ตลอดจนความสนุกสนาน (Voss et al., 2014) นอกจากกลุ่มคนไบแล้ว กลุ่มคนทรานส์ก็สามารถถูกกีดกันจาก 'ย่านเกย์' งานไพรด์ และพื้นที่ LG(BT+) อื่น ๆ การศึกษาในภูมิศาสตร์ทรานส์ (Trans geographies) แสดงให้เห็นว่าพื้นที่ของคนที่ไม่เปลี่ยนเพศ (Cisgendered spaces) แม้จะเป็นพื้นที่ที่ยอมรับเพศวิถีของเกย์ (และเลสเบี้ยนในบางครั้ง) บางรูปแบบ ก็สามารถกีดกันคนทรานส์โดยตรงและทำให้ผู้คนรู้สึกไม่สบายใจในสิ่งที่อาจถูกระบุว่าเป็นพื้นที่ LGBT+ ในลักษณะนี้ พื้นที่เหล่านี้ยังคงเป็นพื้นที่บรรทัดฐานทางเพศสภาวะ (Gender normative) โดยทึกทักถึงความเป็นชาย/หญิง และบุรุษ/สตรี สิ่งนี้อาจเป็นเรื่องยากลำบากอย่างยิ่งสำหรับคนทรานส์ที่เคยใช้ชีวิต และพัฒนาพื้นที่ของเลสเบี้ยน/เกย์/ไบ มาก่อนการข้ามเพศ (Pre-transition) คนทรานส์สามารถมองว่าพื้นที่เหล่านี้เป็นของพวกเขาได้เช่นกัน นอกจากนี้ยังเป็นเรื่องยากในโลกที่เป็นบรรทัดฐานรักต่างเพศ (Heteronormative world) ที่คนทรานส์และคนอื่น ๆ เชื่อว่าพวกเขาได้พบพื้นที่ที่ยอมรับและเปิดกว้าง แต่กลับต้องเผชิญกับอาการหวาดกลัวคนข้ามเพศ (Transphobia) (Nash, 2011) ยิ่งไปกว่านั้น ผู้ที่ไม่สอดคล้องกับกระบวนทัศน์บรรทัดฐานทางเพศสภาวะ เช่น อินเทอร์เซ็กซ์ (Intersex - เพศกำกวม), นอนไบนารี (Non-binary), เอเซ็กชวล (Asexual - กามวิรติ), เอโรแมนติก (Aromantic) และเอเจนเดอร์ (Agender) อาจรู้สึกไม่ได้รับการต้อนรับหรือไม่ถูกยอมรับในพื้นที่ LGBT+

ยกตัวอย่างเช่น งานวิจัยดุษฎีนิพนธ์ของราเชล (Rachel) มุ่งเน้นไปที่ประสบการณ์ชีวิตประจำวันในเชิงอวกาศของคนเอเซ็กชวลในไอร์แลนด์ (Ireland) และวิถีทางที่พื้นที่ (รวมถึงพื้นที่ LGBT+) ดำเนินไปภายใต้ชุดบรรทัดฐานและสมมติฐานเฉพาะที่ส่งผลต่อการได้รับความรู้สึกต้อนรับและความปลอดภัยในที่นั้น ขณะที่บางคนอาจแสวงหาการยอมรับเข้าไปในพื้นที่ LGBT+ สำหรับคนอื่น ๆ สิ่งนี้อาจไม่ใช่สิ่งที่ปรารถนาเนื่องจากพื้นที่เหล่านี้ถูกกำหนดไว้ในกระบวนทัศน์เฉพาะ แต่พวกเขากลับแสวงหาการมีอำนาจในการสร้างพื้นที่ของตนเองเพื่อพัฒนาวิถีชีวิต การปฏิบัติ และการเชื่อมต่อในรูปแบบใหม่

การเผชิญหน้ากับระบบสองขั้วของกามกิจและเพศสภาวะ (Sex and gender binaries) ยังแฝงอยู่ในพื้นที่ในชีวิตประจำวัน เช่น ที่ทำงาน บ้าน และการเข้าสังคม (Doan, 2010) ในลักษณะนี้ ไม่เพียงแต่ผู้คนจะถูกระบุเพศ (มักจะอยู่ภายในระบบชาย/หญิง) แต่อวกาศก็ถูกระบุเพศเช่นกัน สิ่งนี้อาจเห็นได้ชัดที่สุดในพื้นที่ห้องน้ำ ซึ่งผู้ที่มีลักษณะปรากฏแตกต่างไปจากเพศสภาวะที่คาดหวังสามารถตกอยู่ในสภาวะเปราะบางได้ (ดูภาพประกอบ 72.2) สิ่งนี้มักเกี่ยวข้องกับคนทรานส์ที่ถูกปฏิบัติเหมือนเป็นคนผิดที่ผิดทางในพื้นที่ห้องน้ำและห้องเปลี่ยนเสื้อผ้า และพื้นที่อื่น ๆ ที่ถูกระบุเพศเป็นชาย/หญิง ในทางกลับกัน คนทรานส์บางคนรู้สึก 'เข้าที่เข้าทาง' (In place) เพราะพวกเขา 'ผ่าน' (Pass) ในพื้นที่ที่ระบุเพศ และในลักษณะนี้ จึงเป็นการยืนยันอัตลักษณ์/ร่างกายของตนผ่านการใช้พื้นที่ สิ่งนี้อาจไม่เป็นเช่นนั้นสำหรับผู้หญิงที่ไม่เปลี่ยนเพศ (Cisgender women) คนอื่น ๆ ที่ถูกเข้าใจผิดว่าเป็นผู้ชาย และสามารถถูกท้าทายรวมถึงตกเป็นเป้าของการละเมิด ความรุนแรง และการถูกทำให้เป็นอื่น (Othering) (Browne, 2005) การระบุเพศของอวกาศจึงส่งผลต่อทุกคนที่ใช้พื้นที่นั้น ไม่ว่าจะผ่านการยืนยันเพศของเราผ่านความสะดวกในการใช้งาน หรือการตั้งคำถามต่อเพศนั้นผ่านการเผชิญหน้าและความขัดแย้ง

ภาพที่ 72.2 ห้องน้ำสำหรับทุกเพศ (All gender toilets) สามารถมอบพื้นที่ที่ปลอดภัยสำหรับผู้ที่ต้องเผชิญกับการเลือกปฏิบัติ

ที่มา: เครดิตภาพ: Ted Eytan

นักวิจัยในภูมิศาสตร์เควียร์ได้เสนอการวิพากษ์วิจารณ์อย่างกว้างขวางต่อพื้นที่ LGBT+ โดยอ้างอิงถึงกลุ่มคนชายขอบอื่น ๆ พื้นที่ LGBT+ จำนวนมากได้ให้ความสำคัญกับชีวิตและประสบการณ์ของคนขาว ชนชั้นกลาง คนที่ไม่เปลี่ยนเพศ และคนที่มีร่างกายปกติ (Able-bodied) อย่างไม่สมส่วน การศึกษาเกี่ยวกับการต่อสู้ของคนดำ มุสลิม และเอเชีย ตัวอย่างเช่น ได้เน้นย้ำถึงความท้าทายต่อการกีดกันดังกล่าวและการสร้างพื้นที่ใหม่ของ 'ปฏิสัมพันธ์ทางสังคม ชุมชน ความปรารถนา ความรื่นรมย์ การสนับสนุน และความรัก' (Bailey and Shabazz, 2014: 449) สิ่งนี้รวมถึงกิจกรรมการประท้วง พื้นที่คลับและดนตรีเพื่อให้ผู้คนได้เต้นรำและมีความสุขในขณะที่ลดบทความสำคัญของความเป็นคนขาวและวัฒนธรรมอาณานิคมของผู้ตั้งถิ่นฐานลง ตัวอย่างเช่น คามิลลา บาสซี (Camilla Bassi, 2006) ได้ศึกษาความอยู่รอดของคืนกิจกรรมเกย์เอเชียในอังกฤษรายเดือนในเบอร์มิงแฮม (Birmingham) เพื่อแสดงให้เห็นถึงความคิดสร้างสรรค์ทางวัฒนธรรมท่ามกลางฉากทัศน์การค้าของเกย์คนขาว เพื่อท้าทายการไม่มีตัวตนของสถานที่สำหรับเลสเบี้ยนดำ/ไบ และเควียร์ นิกกี้ เลน (Nikki Lane, 2015) ยังได้สำรวจงานเลี้ยงและกิจกรรมที่สร้างการปรากฏตัวให้กับคน LGBT+ ภายในชุมชนที่มีความจำเพาะทางเชื้อชาติ

ในส่วนนี้ เราได้อธิบายถึงการเปลี่ยนแปลงในงานวิจัยทางภูมิศาสตร์จากการมุ่งเน้นเริ่มแรกที่พื้นที่ของเกย์ ต่อมาคือพื้นที่ของเลสเบี้ยน และต่อมาจึงพิจารณาการวิพากษ์วิจารณ์บางประการเกี่ยวกับผู้ที่ได้รับการยอมรับในพื้นที่ของเลสเบี้ยน เกย์ ไบเซ็กชวล และทรานส์ โดยตระหนักว่าป้ายชื่อ LG หรือ LGBT นั้นมีจำกัด ปัจจุบันอักษรย่อที่ครอบคลุมคือ LGBTQIA+ (เลสเบี้ยน, เกย์, ไบเซ็กชวล, ทรานส์, เควียร์, อินเทอร์เซ็กซ์, เอเซ็กชวล/เอโรแมนติก/เอเจนเดอร์, และอื่น ๆ) ได้กลายเป็นคำที่ใช้กันทั่วไป และหลายคนในปัจจุบันก็ใช้คำว่า 'เควียร์' เพื่ออธิบายอัตลักษณ์ที่อยู่ภายใต้ร่มนี้ มันเป็นคำย่อ และสำหรับบางคน สิ่งนั้นทำให้รวบรวมวิถีทางที่หลากหลายและต่างกันที่ผู้คนใช้ชีวิตอยู่นอกเหนือบรรทัดฐานรักต่างเพศ/คนไม่เปลี่ยนเพศได้รวดเร็วและง่ายขึ้น อย่างไรก็ตาม การใช้ 'เควียร์' ในลักษณะนี้หมายความว่าความแตกต่างระหว่างคน LGBTQIA+ และประสบการณ์ทางพื้นที่ของพวกเขาก็อาจถูกมองข้ามได้เช่นกัน ดังนั้น สาขาย่อย เช่น 'ภูมิศาสตร์เลสเบี้ยน' และ 'ภูมิศาสตร์เควียร์คนดำ' จึงแสดงให้เห็นว่าความแตกต่างมีความหมายต่อชีวิตของผู้คนและสถานที่ที่พวกเขาอยู่อาศัย ทำงาน และรื่นเริง (Eaves, 2017, Browne, 2021) นอกจากนี้ยังมีโอกาสในการสร้างความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน (Solidarities) ข้ามความแตกต่างเหล่านี้ โดยตระหนักว่าสิ่งเหล่านี้อาจเชื่อมโยงกัน ตัวอย่างเช่น ลุยเบด (Luibhéid, 2018) ชี้ให้เห็นว่าการต่อสู้ของ LGBT และการย้ายถิ่นในไอร์แลนด์ไม่ควรถูกแยกออกจากกันในการผลักดันเพื่อความยุติธรรมทางพื้นที่

นอกเหนือจากงานวิจัยเรื่องความหลากหลายภายใน LGBTQIA+ งานของแนชและบราวน์ (Nash and Browne, 2020) แสดงให้เห็นว่ามีบางคนที่พยายามย้ำเตือนถึงภาวะบรรทัดฐานรักต่างเพศ (ทั้งในเรื่องเพศวิถีและระบบสองเพศที่สนับสนุนสิ่งนั้น) ในสถานที่ที่มีความเท่าเทียมและสิทธิของ LGBT+ อยู่แล้ว ยุทธวิธีที่จำเพาะเจาะจงทางภูมิศาสตร์เหล่านี้แพร่กระจายไปในรูปแบบที่หลากหลาย โดยดึงดูดวัฒนธรรมและความกังวลในระดับชาติและระดับท้องถิ่น 'การเคลื่อนไหวเพื่อรักต่างเพศ' (Heteroactivism) เรียกและให้แนวคิดแก่ยุทธวิธีใหม่เหล่านี้ที่เปลี่ยนจากการด่าทอโดยตรงไปสู่การส่งเสริมสิ่งที่พวกเขามองว่าเป็นสิทธิของเด็กและการสูญเสียอารยธรรม จำเป็นต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมเพื่อทำความเข้าใจการเคลื่อนไหวที่เกิดขึ้นใหม่เหล่านี้ รวมถึงสิ่งที่เรียกว่า 'การต่อต้านเพศสภาวะ' (Anti-gender)

ในขณะที่มีการเติบโตของการอภิปรายเรื่องภูมิศาสตร์ทรานส์ เช่นเดียวกับงานที่กำลังเกิดขึ้นใหม่เรื่องภูมิศาสตร์ความแปรผันทางเพศสภาวะและอินเทอร์เซ็กซ์ (Johnston, 2019) งานวิจัยในด้านเหล่านี้ยังคงเป็นที่ต้องการอีกมาก มีงานวิจัยสำคัญที่ต้องทำในด้านที่ยังไม่ได้รับการสำรวจโดยนักภูมิศาสตร์เรื่องเพศวิถี เช่น ภูมิศาสตร์ของคนเอเซ็กชวล หรือภูมิศาสตร์ของผู้ที่อาจถูกรวมอยู่ภายใต้เครื่องหมาย '+' สิ่งนี้ต้องการทั้งการตรวจสอบพื้นที่ของการกีดกันในชีวิตประจำวัน การทำให้เป็นชายขอบ และการทำให้เป็นอื่น ตลอดจนการพิจารณาขีดจำกัดของอัตลักษณ์ 'เควียร์' และร่มของ LGBTQIA+ ในการทำความเข้าใจและมีส่วนร่วมกับชีวิตเชิงพื้นที่ของผู้คน อย่างไรก็ตาม การมอบอำนาจ การสร้างการมีส่วนร่วม และการสร้างแรงบันดาลใจ ตลอดจนการวิพากษ์วิจารณ์ก็มีความสำคัญอย่างยิ่ง สิ่งนี้รวมถึงการร่วมมือกันอย่างต่อเนื่องเพื่อสำรวจความหวัง การต่อต้าน ความคิดสร้างสรรค์ และชุมชนของบรรดาผู้ที่ท้าทายและสร้างชีวิตในช่องว่างของสิ่งที่เป็นไปได้ ที่ได้รับการยอมรับ และที่สามารถดำรงอยู่ได้

สรุปย่อ

•       สาขาวิชาภูมิศาสตร์เริ่มสำรวจเพศวิถีโดยการพิจารณาพื้นที่ที่สร้างขึ้นโดยเกย์และเลสเบี้ยน รวมถึงกิจกรรมและพื้นที่ไพรด์ สิ่งเหล่านี้ท้าทายแนวคิดที่ว่าพื้นที่ทั้งหมดเป็นพื้นที่รักต่างเพศโดยธรรมชาติ
•       พื้นที่เหล่านี้มักกีดกันคนไบและทรานส์ และในหลายพื้นที่ในกลุ่มโลกเหนือ (Global North) พื้นที่เหล่านี้มักเป็นพื้นที่ของคนขาวเป็นส่วนใหญ่
•      กลุ่มคนที่มีสีผิวและคนอื่น ๆ สามารถสร้างพื้นที่ของตนเองเพื่อความสุข การประท้วง การแสวงหาการปรากฏตัว และการตั้งคำถามต่อสิ่งที่เป็นบรรทัดฐานในพื้นที่ LGBT+

ภูมิศาสตร์เควียร์: การคิดแบบเควียร์เกี่ยวกับสถานที่ เพศวิถี และเพศสภาวะ (Queer geography: thinking queerly about places, sexualities, genders)

ในส่วนข้างต้น เรามุ่งเน้นที่วิถีทางที่มิติทางพื้นที่ของ LGBTQIA+ โต้แย้งภาวะบรรทัดฐานรักต่างเพศ แต่เควียร์ยังมีอะไรมากกว่านั้น! เควียร์เป็นเรื่องของการหยุดชะงัก (Disruption) ความไม่เป็นระเบียบ (Unruliness) การโต้แย้ง และการเฉลิมฉลอง ในแง่นี้ การคิดแบบเควียร์ที่ทำลายแนวคิดเรื่อง 'ระเบียบธรรมชาติ' จึงร่วมมือได้ดีกับการคิดทางภูมิศาสตร์เชิงวิพากษ์ นักภูมิศาสตร์เควียร์เข้าใจว่าสิ่งต่าง ๆ มีความลื่นไหลข้ามสถานที่และเวลา รวมถึงอวกาศ สถานที่ เพศสภาวะ และเพศวิถี ในทางกลับกัน อวกาศ สถานที่ และเวลา ก็ถูกหล่อหลอมโดยเพศวิถีและเพศสภาวะในรูปแบบที่ 'ปกติ' และ 'หลากหลาย' (แม้ว่าการคิดแบบเควียร์จะตั้งคำถามต่อระบบสองขั้วนี้ก็ตาม)

ในส่วนนี้ เรามองว่าเควียร์เป็นมุมมอง วิธีการคิดเกี่ยวกับโลกที่ท้าทายสิ่งที่หลายคนมองว่าเป็นเรื่องปกติและเป็นวิธีที่ 'ดีกว่า' ในการดำเนินชีวิตและรัก ดังนั้น 'เควียร์' จึงสามารถเป็นเรื่องของการต่อต้านระบบสองขั้วและลำดับชั้น ที่ซึ่งการ 'จัดเรียง' อย่างเป็นลำดับของเพศสภาวะและกามกิจ เพศวิถี ความสัมพันธ์ และการนำเสนอผ่านร่างกาย ถูกทำความเข้าใจว่าพึงปรารถนา ปกติ และมีคุณค่าสูงกว่า (Rich, 1980) ลำดับชั้นเหล่านี้ถูกทำให้กลายเป็นเรื่องปกติและเป็นธรรมชาติผ่านความสัมพันธ์เชิงอำนาจ (Butler, 1990) ซึ่งหมายความว่าชีวิตและความสัมพันธ์ของคนบางกลุ่มได้รับการเฉลิมฉลอง (เช่น ผ่านการสมรสที่รัฐสนับสนุน) ในขณะที่คนอื่นถูกมองว่าเป็นเรื่องผิดธรรมชาติ ผิด และในบางครั้งอันตราย (เช่น วิธีการเชิงลบที่นักกีฬาคนข้ามเพศมักถูกพูดถึงในวัฒนธรรมประชานิยม) ในทำนองเดียวกัน มุมมองแบบเควียร์ยังโต้แย้งอัตลักษณ์ทั้งหมด (รวมถึงอัตลักษณ์รักต่างเพศ) โดยไม่มองว่าสิ่งเหล่านี้เป็นสิ่งที่ตายตัว มีมาแต่กำเนิด หรือเป็นเรื่อง 'ชีวภาพ' (ในวิถีที่เรียกว่าลัทธิจำเป็นนิยม - Essentialist) ในลักษณะนี้ เควียร์จึงไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของชีวิต/การเมือง/อัตลักษณ์ ของ LGBTQIA+ เท่านั้น (แม้ว่าสิ่งเหล่านี้มักจะเป็นหัวใจสำคัญ) แต่ยังเป็นการแสดงให้เห็นว่าอัตลักษณ์กลายเป็นเรื่องปกติ (รวมถึงภาวะรักต่างเพศ) ในพื้นที่บางแห่งได้อย่างไร และใครเป็นผู้ต้องรับภาระต้นทุนนั้น

การเป็น 'ปกติ' มีความหมายมากกว่าการเป็นรักต่างเพศ ภาวะรักต่างเพศประเภทที่ 'ถูกต้อง' จะต้องได้รับมาด้วย ในหลายสถานที่ รูปแบบหลักของภาวะรักต่างเพศอาจมีฐานอยู่บนการแบ่งแยกระหว่างชายและหญิงที่ทึกทักเอาว่าพวกเขาจะมาอยู่ร่วมกันผ่านความสัมพันธ์แบบคู่ครองคนเดียว (Monogamous) เพื่อให้เกิดความ 'สมบูรณ์' (Butler, 1990) ในโลกทัศน์นี้ ชาย/หญิง สอดรับอย่างพอดีกับกามกิจบุรุษ/สตรี และอาจรวมถึงผู้หาเลี้ยง/ผู้ดูแล, ผู้ใช้เหตุผล/ผู้ใช้อารมณ์ และระบบสองขั้วเชิงบรรทัดฐานอื่น ๆ ในขณะเดียวกันก็มีสมมติฐานว่าเพศ 'ตรงข้าม' จะถูกดึงดูดเข้าหาอีกฝ่าย ดังนั้น ภาวะบรรทัดฐานรักต่างเพศจึงไม่ได้หมายถึงเพียงแนวคิดที่ว่าภาวะรักต่างเพศเป็นเรื่องปกติและเป็นธรรมชาติโดยเนื้อแท้เท่านั้น แต่ยังรวมถึงชุดของอุดมคติทางเชื้อชาติ ชนชั้น เพศสภาวะ และสมรรถภาพของร่างกาย ที่ร่วมกันสร้างภาวะรักต่างเพศในเวอร์ชันเฉพาะที่ควรจะเป็นขึ้นมา (Brown and Browne, 2016) ยิ่งไปกว่านั้น พื้นที่รักต่างเพศในอุดมคติในกลุ่มโลกเหนือมักเป็นคนขาว ร่ำรวย (หรืออย่างน้อยคือชนชั้นกลาง) และมีร่างกายปกติ การมุ่งเน้นที่พื้นที่เหล่านี้แสดงให้เห็นว่า 'ความปกติ' ถูกสร้างขึ้นใหม่ในวิถีทางที่มักถูกมองข้าม เช่น ในบ้านของครอบครัวที่เป็นบรรทัดฐานรักต่างเพศ บ้านของคนรักต่างเพศมักถูกทึกทักว่าเป็นสถานที่ 'ธรรมชาติ' ของความโรแมนติกและความรัก และสมมติฐานนี้ทำให้การทำให้เป็นบรรทัดฐานของพวกเขากลายเป็นสิ่งที่มองไม่เห็น ทว่าดังที่มอร์ริสัน (Morrison, 2013) ได้ชี้ให้เห็น 'บ้าน' ไม่ได้ดำรงอยู่เช่นนั้นเพียงอย่างเดียว แต่มันจำเป็นต้องถูก 'สร้างขึ้น' โดยคู่รักต่างเพศในวิถีทางเดียวกับที่ถนนและพื้นที่สาธารณะถูกสร้างขึ้นใหม่ให้เป็นพื้นที่รักต่างเพศ คนรักต่างเพศเองก็สามารถสะท้อน แสวงหา หรือปฏิเสธอุดมคติบรรทัดฐานรักต่างเพศได้เช่นกัน ในลักษณะนี้จึงมีความไม่มั่นคง หากบางสิ่งต้องถูกสร้างขึ้นทุกวัน สิ่งนั้นก็ย่อมไม่ตายตัวหรือแน่นอน การทำความเข้าใจเพศวิถีและอวกาศในฐานะที่สร้างซึ่งกันและกันผ่านสิ่งที่เราทำจึงเป็นวิธีมองโลกแบบเควียร์ที่ชวนให้เราพิจารณาไม่เพียงแต่สิ่งที่เป็นคนผิดที่ผิดทาง (Out of place) แต่ยังรวมถึงสิ่งที่ถือว่า 'เข้าที่เข้าทาง' (In place) และวิธีการที่สิ่งนั้นถูกผลิตและมีประสบการณ์

หากภาวะบรรทัดฐานรักต่างเพศต้องถูก 'สร้างขึ้น' รูปแบบของภาวะรักต่างเพศและพื้นที่รักต่างเพศบางประการก็สามารถเป็นการต่อต้านบรรทัดฐานและเป็นเควียร์ได้เช่นกัน สิ่งที่ดำเนินการในทิศทางตรงกันข้ามกับภาวะบรรทัดฐานรักต่างเพศคือสิ่งที่ถูกถือว่าเป็นภาวะรักต่างเพศที่ 'เบี่ยงเบน' (Perverse) รวมถึงรสนิยมทางเพศเฉพาะทาง (Kink) และงานบริการทางเพศ (Hubbard, 2006, Herman, 2007) ภาวะรักต่างเพศที่เบี่ยงเบน/เควียร์ อาจถูกซ่อนเร้นเพราะความกลัวต่อตราบาปทางสังคม รวมถึงการแทรกแซงหรือการโจมตีจากตำรวจหรือรัฐ ในกรณีของงานบริการทางเพศ สิ่งเหล่านี้อาจถูกจำกัดไว้ใน 'สถานที่อันตราย' และถูกพยายาม 'จัดโซนนิ่งออกไป' จากย่านครอบครัวและชานเมืองที่ทึกทักเอาว่าปลอดภัย (Hubbard, 2006) ตัวอย่างเช่น พื้นที่อย่างย่าน 'โคมแดง' (Red light districts) ถูกมองว่าเป็นพื้นที่ 'อื่น' และเป็นปัญหากับ 'สังคมที่ดี' และ 'อารยธรรม' ผ่านการปรากฏตัวของคนทำงานบริการทางเพศ (และในช่วงเปลี่ยนศตวรรษ ก็รวมถึงเกย์ด้วย) งานบริการทางเพศ โดยเฉพาะในช่วงก่อนที่จะมีอินเทอร์เน็ตและโทรศัพท์มือถือ ถูกจัดระเบียบทางพื้นที่ในส่วนเฉพาะของเมืองและใช้ตู้โทรศัพท์เป็นสื่อกลางในการสื่อสารและขายบริการ ตั้งแต่มีการสื่อสารแบบดิจิทัล ภูมิศาสตร์ของงานบริการทางเพศได้เปลี่ยนไป โดยมีโทรศัพท์มือถือและเทคโนโลยีอื่น ๆ ช่วยอำนวยความสะดวกในการสื่อสาร สถานที่ และการชำระเงินสำหรับบริการที่หลากหลาย ทั้งแบบเสมือนจริงและแบบตัวต่อตัว แม้ว่างานบริการทางเพศส่วนใหญ่จะเป็นแบบรักต่างเพศ แต่มันก็ได้โต้แย้งอุดมคติบรรทัดฐานรักต่างเพศเกี่ยวกับเซ็กซ์ (ที่ว่าควรจะเป็นแบบคู่เดียวภายในคู่ครองและ 'ไม่มีค่าตอบแทน') ในลักษณะนี้ รูปแบบบางประการของภาวะรักต่างเพศจึงเป็นเควียร์ได้เพราะพวกเขาท้าทายสิ่งที่ถูกมองว่าเป็นเรื่อง 'ปกติ' หรือ 'ธรรมชาติ' และสิ่งเหล่านี้แตกต่างกันไปตามสถานที่ที่คุณอยู่ เช่น ในบางแห่ง เซ็กซ์ก่อนแต่งงานหรือคู่รักที่ไม่มีบุตรถือเป็นภาวะที่ไม่เป็นไปตามบรรทัดฐานรักต่างเพศ ในที่อื่น ๆ ผู้ที่มีความหลากหลายทางเพศสภาวะได้เปลี่ยนวิถีการจินตนาการถึงภาวะรักต่างเพศที่เคยจำกัดอยู่แค่ระหว่างผู้ชายตามบรรทัดฐานและผู้หญิงตามบรรทัดฐานไปอย่างมีนัยสำคัญ ดังนั้น งานของนักภูมิศาสตร์เควียร์จึงรวมถึงการทำให้ภาวะรักต่างเพศและสมมติฐานเรื่อง 'ความปกติ' เป็นเควียร์ด้วย เช่น ภูมิศาสตร์แห่งบ้านของคนโสด (Wilkinson, 2014), ชีวิตที่ไม่มีบุตรและการไม่สืบพันธุ์ (Wilkinson, 2019) และภูมิศาสตร์เควียร์ 'ทางเลือก' ในพื้นที่และบริบทที่ตามประเพณีแล้วถูกมองว่าเป็นบรรทัดฐานรักต่างเพศ (Pham, 2019)

การสำรวจแบบเควียร์ยังแสดงให้เห็นว่า ไม่ใช่ทุกการแสดงออกของอัตลักษณ์ ชีวิต และการเมืองของ LGBTQIA+ จะต้องสอดคล้องกับมุมมองการต่อต้านบรรทัดฐานของเควียร์เสมอไป ตัวอย่างเช่น การคิดแบบเควียร์ได้วิพากษ์วิจารณ์ภาวะบรรทัดฐานของคู่รักเพศเดียวกัน เพราะความรู้สึกนึกคิดบางอย่างของคนเพศเดียวกันอาจไม่ได้ท้าทายบรรทัดฐานหรือเป็นเควียร์เสมอไป แต่อาจถูกมองว่าเป็น 'ภาวะบรรทัดฐานรักเพศเดียวกัน' (Homonormativity) การเปลี่ยนแปลงของกฎหมายและวัฒนธรรมส่งผลให้คนและอัตลักษณ์ที่ไม่ใช่คนรักต่างเพศบางกลุ่ม (มักจะเป็นคนขาว, คนไม่เปลี่ยนเพศ, ชนชั้นกลาง, คู่ครองคนเดียว และร่างกายปกติ) กลายเป็นเรื่องที่ 'ปกติ' มากขึ้นในบางพื้นที่ (Oswin, 2008) ในช่วงต้นศตวรรษที่ยี่สิบเอ็ด การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ได้นำไปสู่ความกังวลโดยเฉพาะเรื่องการทำให้ความสัมพันธ์แบบคู่ครองคนเดียวกลายเป็นบรรทัดฐาน และการได้รับการยอมรับผ่านการสมรสเพศเดียวกัน แนวคิดเรื่องภาวะบรรทัดฐานรักเพศเดียวกัน (Duggan, 2002) ถูกสร้างขึ้นเพื่ออภิปรายถึงการเปลี่ยนแปลงของ 'ความปกติ' ที่ครอบคลุมเลสเบี้ยนและเกย์บางคนที่เคยถูกมองว่าเป็นคน 'เบี่ยงเบน' มาก่อน (Brown and Browne, 2016)

พื้นที่ที่เป็นบรรทัดฐานรักเพศเดียวกันถูกมองว่าเป็นการเลียนแบบ (หรือพยายามเลียนแบบ) พื้นที่ที่เป็นบรรทัดฐานรักต่างเพศ สิ่งนี้อาจมาในรูปแบบต่าง ๆ รวมถึงการเข้าร่วมในระบบเสรีนิยมใหม่ (Neoliberal orders) เช่น การมีส่วนร่วมในการแสวงหาผลประโยชน์แบบทุนนิยมและการพัฒนาตลาด LGBT+, การเป็นส่วนหนึ่งของรัฐ/กองทัพ และบริบทอื่น ๆ ที่เคยปฏิเสธ 'รักร่วมเพศ' และยังคงสืบทอดระบบที่มีการล่วงละเมิดต่อไป, การแสวงหาการรับรองจากรัฐผ่านการสมรสเพศเดียวกัน และอาจรวมถึงการเข้าร่วมในความสัมพันธ์เชิงอำนาจอื่น ๆ ที่ละทิ้ง 'พวกเควียร์ไว้กลางลมหนาว' (Sears, 2005) นักภูมิศาสตร์เควียร์ได้แสดงให้เห็นว่ามันเป็นไปไม่ได้ที่จะดำรงอยู่นอกเหนือบรรทัดฐานและโครงสร้างทั้งหมดที่สร้างสถานที่ขึ้นมา ซึ่งหมายความว่าคนเควียร์เองก็มีส่วนร่วมในการรักษาโครงสร้างอำนาจที่ให้สิทธิพิเศษแก่ความสัมพันธ์และบุคคลบางประเภท (ที่ถูกแบ่งตามเชื้อชาติ ชนชั้น เพศสภาวะ และเพศวิถี) (Oswin, 2008) การสร้างมิติทางพื้นที่ของภาวะบรรทัดฐานรักต่างเพศและบรรทัดฐานรักเพศเดียวกันแสดงให้เห็นว่าระบบอำนาจที่ซ้อนทับกันส่งผลต่อชีวิตของกลุ่มคนชายขอบในวิถีทางที่ไม่เท่าเทียมกันในสถานที่ต่าง ๆ ตัวอย่างเช่น บัคเชตตาและคณะ (Bacchetta et al., 2015) ตั้งข้อสังเกตว่าอวกาศถูกสร้างขึ้นร่วมกันผ่านเพศวิถี เชื้อชาติ และเพศสภาวะในยุโรป ในวิถีทางที่มองว่าความเป็นยุโรปคือคนขาว และคนกลุ่มน้อยทางเชื้อชาติถูกมองว่าเป็นคน 'รักต่างเพศ' และ 'คนไม่เปลี่ยนเพศ' แจสเบียร์ พัวร์ (Jasbir Puar, 2007) ได้สร้างแนวคิดที่เกี่ยวข้องคือ 'ภาวะรักชาติผ่านความหลากหลายทางเพศ' (Homonationalism) เพื่ออธิบายวิธีที่ประเทศอย่างสหรัฐอเมริกาสามารถอ้างความชอบธรรมในการทำสงครามและการกระทำแบบจักรวรรดินิยมอื่น ๆ บนพื้นฐานของการ 'ช่วยเหลือเกย์และเลสเบี้ยน' เธอได้พิจารณาว่าในช่วงต้นศตวรรษที่ยี่สิบเอ็ด ความชอบธรรมบางประการรอบสงครามต่อต้านการก่อการร้ายของสหรัฐฯ ได้อาศัยแนวคิดเรื่องความเหนือกว่าของภาวะรักชาติผ่านความหลากหลายทางเพศดังกล่าว

นักภูมิศาสตร์เควียร์มีความชัดเจนว่าสิ่งที่ถือว่าเป็น 'ปกติ' นั้นแตกต่างกันไปในแต่ละสถานที่ ภูมิศาสตร์มีความสำคัญต่อความเป็นเควียร์ว่าคืออะไร ใครทำงานด้านเควียร์ ใครได้รับการยอมรับว่าเป็นเควียร์ ใครใช้ชีวิตแบบเควียร์ และพวกเขาอาศัยอยู่ที่ไหน ตัวอย่างเช่น การคิดเรื่องภาวะบรรทัดฐานรักเพศเดียวกันในช่วงแรกส่วนใหญ่มีฐานมาจากเมืองต่าง ๆ ในสหรัฐอเมริกา ดังนั้นการสมรสเพศเดียวกันในบริบทของซานฟรานซิสโกและเมืองอื่น ๆ ในอเมริกาเหนือจึงถูกเข้าใจว่าเป็นภาวะบรรทัดฐานรักเพศเดียวกัน อย่างไรก็ตาม ในไอร์แลนด์ การรณรงค์เพื่อการสมรสเพศเดียวกันในการลงประชามติปี 2015 ดำเนินการโดยผู้ที่มองว่าตนเองเป็นเควียร์และต่อต้านสถาบันการแต่งงานเสียเอง นักกิจกรรมเหล่านี้ได้อภิปรายว่าพวกเขาทำเช่นนั้นเพื่อท้าทายการเมืองที่ต่อต้านการสมรสเพศเดียวกันซึ่งจะทำให้ชีวิตของ LGBTQIA+ ตกอยู่ในอันตรายและยากลำบากมากขึ้น ดังนั้น การเคลื่อนไหวนี้จึงไม่ใช่ภาวะบรรทัดฐานรักเพศเดียวกัน เนื่องจากมันแสวงหาการท้าทายภาวะบรรทัดฐานรักต่างเพศในวิถีทางที่ 'ทำให้กฎหมายและประวัติศาสตร์ล่าสุดของไอร์แลนด์กลายเป็นเควียร์' (Neary, 2016)

แน่นอนว่าคำว่า 'เควียร์' เองก็ไม่ได้เดินทางไปยังที่อื่นแล้วยังคงความหมายเดิมไว้ ตัวอย่างเช่น ผู้คนในความสัมพันธ์เพศเดียวกันในบางส่วนของโลกอาจไม่นิยามตนเองด้วยคำศัพท์ระบุอัตลักษณ์ของ 'ตะวันตก' (เช่น เกย์/เควียร์) หรือรูปแบบความสัมพันธ์แบบตะวันตก (เช่น คู่เกย์ครองเดียว) แต่พวกเขายังสามารถใช้ชีวิตและความสัมพันธ์ที่หลากหลายนอกเหนือจากภาวะบรรทัดฐานรักต่างเพศได้ ภายในวิชาภูมิศาสตร์และแขนงอื่น ๆ คำว่า 'เควียร์' ถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าเป็นคำในภาษาอังกฤษที่มีความเกี่ยวพันที่เป็นปัญหาต่อวิธีคิดแบบคนขาว 'ตะวันตก' และจักรวรรดินิยม (Rodó-de-Zárate, 2016, Pitoňák 2019) ในบางสถานที่ ความเข้าใจอื่น ๆ เกี่ยวกับเพศสภาวะและเพศวิถี เช่น ฮิจรา (Hijra), ทากาตาปุย (Takatāpui) และ ฟาอาฟฟิเน (Fa’afafine) ไม่ได้สอดคล้องกับคำศัพท์ภาษาอังกฤษว่าเควียร์โดยตรง แต่เป็นภาวะที่ไม่เป็นไปตามบรรทัดฐาน ดังนั้นจึงสามารถสำรวจได้โดยใช้มุมมองแบบเควียร์ เพศสภาวะและเพศวิถีเช่นนี้ท้าทายวิถีทางที่สิ่งเหล่านี้ถูกจัดโครงสร้างในสังคมแองโกล (Anglo societies) คำศัพท์อย่าง 'จิตวิญญาณสองดวง' (Two spirit) ก็ถูกวิพากษ์วิจารณ์จากบางคนว่าเป็นการทำให้เป็นภาษาอังกฤษและเป็นการฉวยใช้ทางวัฒนธรรมของชนพื้นเมืองอเมริกาเหนือ (de Vries, 2009) ความหมายและการใช้งานของคำว่า 'เควียร์' ไม่เพียงแต่เปลี่ยนแปลงไปตามเวลาเท่านั้น แต่ยังแตกต่างกันไปตามสถานที่ ภาษา และวัฒนธรรม สิ่งนี้หมายความว่าเควียร์ในฐานะคำศัพท์และแนวคิดไม่ได้แปลได้โดยง่ายเสมอไป และเมื่อมันเดินทางไปยังที่อื่น มันก็ไม่ได้คงสภาพเดิมไว้

สรุปย่อ

•       'เควียร์' ในฐานะมุมมองไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของ LGBTQIA+ เท่านั้น ดังนั้น พื้นที่เควียร์จึงไม่สามารถนิยามได้เพียงจากการปรากฏตัวของกลุ่มคนน้อยทางเพศ/เพศสภาวะเหล่านี้ แม้ว่าพวกเขาอาจจะถูกระบุว่าเป็น 'เควียร์' ก็ตาม
•       ความสัมพันธ์ พฤติกรรม และกิจกรรมของคนรักต่างเพศบางประการ เช่น งานบริการทางเพศ และรสนิยมทางเพศเฉพาะทาง (Kink) สามารถสร้างพื้นที่เควียร์ที่ท้าทายสิ่งที่เป็นปกติได้
•       ภาวะบรรทัดฐานรักเพศเดียวกัน (Homonormativity) เป็นคำที่เรียกกระบวนการกลืนกลาย (Assimilation) โดยผู้ที่เคยเป็นเควียร์เข้าสู่สิ่งที่ 'ปกติ' เช่น ผ่านการสมรสเพศเดียวกัน
•       เควียร์เป็นคำภาษาอังกฤษ และในบางสถานที่ คำนี้และคำศัพท์อื่น ๆ จากโลกเหนือ เช่น LGBTQIA+ มีความหมายที่แตกต่างกันซึ่งเชื่อมโยงกับลัทธิอาณานิคม

การทำให้ภูมิศาสตร์เป็นเควียร์: การร่วมมือเพื่อท้าทายภูมิศาสตร์บรรทัดฐานรักต่างเพศ (Queering geography: collaborating to challenge heteronormative geographies)

ภูมิศาสตร์เควียร์มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาแนวคิดทางภูมิศาสตร์ในศตวรรษที่ยี่สิบเอ็ด 'นักภูมิศาสตร์' (The Geographer) เคยเป็นและยังคงถูกระบุเพศสภาวะ (ชาย) และถูกระบุเพศวิถี (รักต่างเพศ) ในส่วนนี้ เราจะสำรวจว่าแนวคิดและงานวิจัยที่พัฒนาขึ้นในสองส่วนแรกได้ปรับเปลี่ยนรูปโฉมของสาขาวิชาภูมิศาสตร์อย่างไร ทั้งโดยการรวมคน LGBTQIA+ เข้ามา และโดยการเปลี่ยนสิ่งที่เคยถูก/กำลังถูกพิจารณาว่าเป็น 'ภูมิศาสตร์' ไปอย่างสิ้นเชิงผ่านการทำให้ความรู้ทางภูมิศาสตร์เป็นเควียร์

นักภูมิศาสตร์เควียร์ได้สร้างความสั่นคลอนให้กับความเข้าใจดั้งเดิมเกี่ยวกับสิ่งที่ 'นับว่าเป็น' ภูมิศาสตร์ โดยต่อยอดและร่วมมือกับนักภูมิศาสตร์สตรีนิยม (Feminist geographers) ผู้ซึ่งท้าทายว่าการศึกษาทางภูมิศาสตร์ที่ 'จริงจัง' ควรเป็นอย่างไร นักภูมิศาสตร์เควียร์ได้ตั้งข้อสังเกตถึง 'ความขี้อาย' ของภูมิศาสตร์ในเรื่องกามกิจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสิ่งใดก็ตามที่อยู่นอกเหนือรูปแบบจำเพาะของการมีเซ็กซ์แบบรักต่างเพศเพื่อการสืบพันธุ์ การไม่มีอยู่ของเรื่องกามกิจ (นอกเหนือจากการอภิปรายที่จืดชืดและดูเหมือนไร้เพศในเรื่องของภาวะเจริญพันธุ์และประชากร) เป็นข้อวิจารณ์สำคัญต่อสาขาวิชาภูมิศาสตร์ และสิ่งนี้รวมถึงเซ็กซ์ของคนรักต่างเพศด้วย (Binnie, 1997) ทว่าเพื่อที่จะเข้าใจผู้คนและสถานที่ในภูมิศาสตร์มนุษย์ เราต้องเข้าใจการปฏิบัติทางกามกิจ พฤติกรรม และความปรารถนา ไปพร้อมกับอัตลักษณ์และบรรทัดฐานรอบ LGBTQIA+ ในฐานะสิ่งสำคัญที่หล่อหลอมผู้คนและสถานที่

การสร้างความสั่นคลอนต่อความเข้าใจเกี่ยวกับโลก (รวมถึงความเข้าใจแบบสตรีนิยม) รวมถึงการสั่นคลอนการแบ่งระบบสองขั้วแบบลัทธิจำเป็นนิยมระหว่างชายและหญิง ความท้าทายต่อระบบสองเพศได้มาจากภูมิศาสตร์ของคนทรานส์ อินเทอร์เซ็กซ์ และความแปรผันทางเพศสภาวะ ตลอดจนการทำให้เป็นเควียร์โดยทั่วไปและการรบกวนการปฏิบัติปกติในการจัดเรียงกามกิจ เพศสภาวะ และแรงดึงดูดทางเพศในสาขาวิชาภูมิศาสตร์ สิ่งนี้หมายความว่าในขณะที่นักภูมิศาสตร์เควียร์ดำเนินกระบวนการทำให้ภูมิศาสตร์เป็นเควียร์ต่อไป พวกเขาก็ได้โต้แย้งการครอบงำของระบอบปิตาธิปไตยคนขาวและคนไม่เปลี่ยนเพศ (White, cis-heteropatriarchal dominance) ของสาขาวิชา และวิถีการคิดที่เกี่ยวข้องกับกลุ่มที่มีอำนาจครอบงำดังกล่าว (Oswin, 2020) ในทศวรรษที่ผ่านมา ความท้าทายแบบเควียร์ภายในภูมิศาสตร์รวมถึงการวิพากษ์วิจารณ์ตัวภูมิศาสตร์เพศวิถี/เควียร์เอง ในฐานะที่เป็นสาขาย่อยที่เป็นแบบแองโกล-อเมริกัน (Anglo-American) และพูดภาษาอังกฤษ ข้อวิจารณ์บางประการเกี่ยวกับการครอบงำทางวัฒนธรรมของกลุ่มผู้พูดภาษาอังกฤษในภูมิศาสตร์เควียร์ได้เกิดขึ้นจากยุโรปตะวันออกและที่อื่น ๆ ซึ่งมีกาลานุกรมทางภูมิศาสตร์ (Geographical temporalities) ที่หลากหลายในเรื่อง 'ความก้าวหน้า' ของความเท่าเทียมทางเพศวิถีและเพศสภาวะ พวกเขาโต้แย้งว่าการครอบงำดังกล่าวได้ทำให้พวกเขากลายเป็นผู้ 'ล้าหลัง' เมื่อเทียบกับกลุ่มโลกเหนือหรือโลกส่วนน้อย (Minority World) ที่ทึกทักเอาว่า 'ก้าวหน้า' (Kulpa and Mizielińska, 2011) สิ่งนี้หมายความว่าประเทศเจ้าอาณานิคมอย่างสหราชอาณาจักรจะถูกนำเสนอในฐานะ 'ผู้นำทาง' และควรจะได้รับการปฏิบัติตาม มุมมองเช่นนี้ล้มเหลวในการตระหนักว่าสถานที่นั้นมีบทบาทสำคัญอย่างไรต่อเพศวิถีและเพศสภาวะ รวมถึงวิถีชีวิตและประสบการณ์ และมันยังเพิกเฉยต่อความจริงที่ว่าในสถานที่ซึ่งทึกทักว่า 'ก้าวหน้า' ภาวะบรรทัดฐานรักต่างเพศยังคงทำหน้าที่ขับไล่ผู้ที่ไม่ใช่คนรักต่างเพศและคนไม่เปลี่ยนเพศออกไปให้กลายเป็นคนผิดที่ผิดทาง ถูกทำให้เป็นชายขอบ และถูกกีดกัน (Banerjea and Browne, 2023)

การอภิปรายเหล่านี้ได้อาศัยแนวคิดเรื่อง 'จุดตัดแห่งอัตลักษณ์' (Intersectionality) (Crenshaw, 1991) ซึ่งเป็นแนวคิดที่สร้างและพัฒนาขึ้นในกลุ่มสตรีนิยมคนดำเพื่อเป็นกรอบการสำรวจความสัมพันธ์เชิงอำนาจที่ทับซ้อนกัน ซึ่งอัตลักษณ์หนึ่งไปตัดกับอีกอัตลักษณ์หนึ่ง (เช่น เป็นคนดำและเป็นเควียร์) เพื่อผลิตประสบการณ์ความไม่เท่าเทียมที่แตกต่างและมักจะทับถมกัน นักภูมิศาสตร์เควียร์ที่มีสีผิว ส่วนใหญ่ในสหรัฐอเมริกา ได้ดึงความสนใจไปที่ความเป็นคนขาวของภูมิศาสตร์เควียร์/เพศวิถี และตั้งข้อสังเกตถึงการวิพากษ์วิจารณ์จากเควียร์ที่มีสีผิวในทฤษฎีเควียร์ในวงกว้างขึ้น นักภูมิศาสตร์ยังถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าเพียงแค่ 'เอ่ยถึง' เรื่องจุดตัดแห่งอัตลักษณ์ แต่ทำเพียงเล็กน้อยเพื่อสั่นคลอนความเป็นคนขาวของสาขาวิชาอย่างจริงจัง (Mahtani, 2014, Eaves, 2020) ดังนั้น จึงเป็นเรื่องสำคัญสำหรับภูมิศาสตร์เควียร์และนักภูมิศาสตร์ที่จะสะท้อนถึงความสัมพันธ์เชิงอำนาจที่ประกอบสร้างสาขาวิชาอย่างมีวิจารณญาณ และการมีส่วนร่วมของเราอาจเป็นการตอกย้ำบรรทัดฐานที่เควียร์พยายามท้าทายเองได้เช่นกัน

สรุปย่อ

•       ภูมิศาสตร์มนุษย์ต้องให้ความสำคัญกับกามกิจ/เพศวิถี เพื่อที่จะทำความเข้าใจผู้คน/สถานที่
•       ภูมิศาสตร์เคยเป็นและยังคงเป็นสาขาวิชาที่ทึกทักเอาว่าผู้คนเป็นคนรักต่างเพศและคนไม่เปลี่ยนเพศ
•       นักภูมิศาสตร์เควียร์เองก็ได้วิพากษ์วิจารณ์การเป็นศูนย์กลางของวิชาการแบบคนขาวและแองโกล-อเมริกัน จำเป็นต้องมีการดำเนินการเพิ่มเติมเพื่อจัดการกับความสัมพันธ์เชิงอำนาจที่สร้างภูมิศาสตร์เควียร์ขึ้นมา

สรุปท้ายบท: การร่วมมือทางภูมิศาสตร์เควียร์ (Conclusion: queer geographical collaborations)

งานวิจัยในภูมิศาสตร์มนุษย์ได้ทำงานร่วมกับการคิดแบบเควียร์เพื่อพัฒนาวิถีใหม่ในการพิจารณาโลกและท้าทายความสัมพันธ์เชิงอำนาจที่ครอบงำ นักภูมิศาสตร์มนุษย์จำเป็นต้องมีส่วนร่วมกับเพศวิถีและเพศสภาวะเพื่อเข้าใจกระบวนการที่สร้างผู้คนและสถานที่ อย่างไรก็ตาม ภูมิศาสตร์เควียร์ทำมากกว่าการรวมงานวิจัยเรื่อง LGBTQIA+ เข้ามา แต่มันได้ท้าทายวิถีที่ภูมิศาสตร์ถูกสร้างขึ้นและทำความเข้าใจ โดยสร้างวิถีการคิดใหม่ ๆ เกี่ยวกับสถานที่ อวกาศ ชีวิต และการเมือง นักภูมิศาสตร์เควียร์พิจารณาอวกาศ/สถานที่เสียใหม่โดยดูว่าสิ่งเหล่านั้นถูกสร้างขึ้นระหว่างผู้คนผ่านความสัมพันธ์ของพวกเขาได้อย่างไร โดยมองว่าเป็นสิ่งที่ไม่ตายตัวแต่ถูกสร้างขึ้นใหม่ผ่านสิ่งที่เราทำโดยเกี่ยวข้องกับพลวัตทางอำนาจที่ให้คุณค่าและจัดลำดับชั้น ดังนั้น นักภูมิศาสตร์เควียร์จึงท้าทายและสร้างสาขาวิชาภูมิศาสตร์ และยังใช้การคิดทางภูมิศาสตร์เพื่อโต้ตอบและ 'ทำให้เควียร์เป็นเรื่องเชิงพื้นที่' (Spatialise queer) (Gieseking, 2013)

ภูมิศาสตร์เควียร์ได้สำรวจการรวมกลุ่ม/การกีดกันของพื้นที่ LGBTQIA+ และยังตรวจสอบการทำให้เป็นบรรทัดฐานที่สร้างโลกของเราในวิถีทางที่ไม่ได้ถูกแบ่งแยกออกเป็นหมวดหมู่ที่ง่ายดาย ทว่ายังต้องมีการพัฒนาการมีส่วนร่วมให้มากกว่า 'หัวข้อเดิม ๆ' ของงานวิจัยเรื่องเพศวิถีและเพศสภาวะ สิ่งนี้อาจรวมถึงการสำรวจมิติทางพื้นที่ของกลุ่มคนอินเทอร์เซ็กซ์และคนเอเซ็กชวล ตลอดจนผู้ที่ปฏิเสธจะถูกจัดอยู่ในหมวดหมู่ของ LGBTQIA+ ภูมิศาสตร์เควียร์ยังคงมีความเป็นคนขาวและมุ่งเน้นไปที่สหราชอาณาจักรและสหรัฐอเมริกาอย่างไม่สมส่วน ดังนั้นจึงเป็นเรื่องสำคัญที่จะต้องขยายเสียงและสนับสนุนนักวิจัยที่ตั้งคำถามและท้าทายสิ่งที่กลายเป็นภูมิศาสตร์เควียร์กระแสหลัก งานวิจัยในอนาคตสามารถสำรวจความไม่เท่าเทียมและเน้นย้ำถึงวัฒนธรรม การต่อต้าน และยุทธวิธีเชิงสร้างสรรค์ที่มีความสำคัญต่อสาขานี้ สิ่งนี้จะต้องการการร่วมมือกันข้ามสถานที่และความแตกต่าง การวิพากษ์วิจารณ์ และความหวังที่จะสร้างต่อจากการหยุดชะงักที่นักภูมิศาสตร์เควียร์ได้เริ่มต้นขึ้นเมื่อกว่า 40 ปีที่แล้ว