พัฒนา ราชวงศ์ สุดารัตน์ สุขอยู่ และกรกช หิริรัตน์
อาศรมภูมิวิทยาศาสตร์ สาขาวิชาภูมิศาสตร์
มหาวิทยาลัยนเรศวร
แปลและเรียบเรียงจาก Rachel Bayer และ Kath Browne (2024) Queer geographies.In Introducing Human Geographies, Fourth Edition. Edited by Kelly Dombroski, Mark Goodwin, Junxi Qian, Andrew Williams and Paul Cloke. pp.1345-1365. London: Routlege.
บทนำ
'เควียร์' (Queer) เป็นคำที่เคยถูกใช้
(และยังคงถูกใช้) เพื่อเยาะเย้ยผู้ที่ไม่สอดคล้องกับบรรทัดฐาน และเพื่อดูแคลนผู้ที่ปฏิบัติกายนอกเหนือไปจากกฎเกณฑ์ของภาวะรักต่างเพศส่วนกลาง
(Heterosexuality) และระบบสองเพศ (Two-gender/sex) สำหรับบางคน เควียร์ถูกมองว่าเป็น 'ปัญหา' ที่ต้องได้รับการแก้ไข เป็นกลุ่มคนที่ควรหลีกเลี่ยง
และเป็นชุมชนที่ต้องถูกขับไล่ไปอยู่ในย่าน 'เสื่อมโทรม'
ของเมือง แม้จะมีต้นกำเนิดในเชิงลบเช่นนี้ แต่นักกิจกรรม กลุ่มบุคคล
และปัจเจกชนก็ได้นำคำว่าเควียร์มาใช้ใหม่ (Reclaim) และน้อมรับคำถามที่พวกเขา/พวกเรามีต่อสังคมกระแสหลัก
นักวิชาการได้โต้แย้งและปฏิเสธบรรทัดฐานที่กล่าวว่าการไม่เป็นรักต่างเพศหรือการไม่สอดคล้องกับเพศสภาวะโดยกำเนิด
(Cisgender) นั้นเป็นเรื่องเลวร้าย ชั่วร้าย หรืออันตราย
ไม่เพียงเท่านั้น การแสวงหาเพื่อสร้างพื้นที่ 'อื่น' และโลกใหม่ที่มีความเสรีมากขึ้น และมอบอิสระทางเพศและเพศสภาวะเพื่อให้ชีวิตสามารถดำรงอยู่ได้นั้น
ยังเต็มไปด้วยความหวัง ความคิดสร้างสรรค์ และความปิติยินดี
ในบทนี้
เราจะแสดงให้เห็นว่านักภูมิศาสตร์มนุษย์ (Human geographers) ได้ร่วมมือกับการคิดแบบเควียร์
(Queer thinking) ทฤษฎีเควียร์ (Queer theory) นักวิชาการเควียร์ และนักกิจกรรมเควียร์ เพื่อคิดเกี่ยวกับอวกาศ (Space)
และสถานที่ (Place) ในรูปแบบที่แตกต่างออกไป
และเพื่อท้าทายวิถีทางที่จำกัดในการใช้ชีวิตตามเพศวิถีและเพศสภาวะ ดังนั้น คำว่า 'เควียร์' จึงถูกใช้ในมิติที่หลากหลาย
ทั้งในฐานะอัตลักษณ์ที่ท้าทาย 'ความปกติ' ของภาวะรักต่างเพศส่วนกลาง และในฐานะมุมมองที่ท้าทายวิธีการที่สิ่งต่าง ๆ
เช่น อัตลักษณ์ ถูกทำให้กลายเป็นภาพจำที่ตายตัวและ 'ปกติ'
ในลักษณะที่เป็นปัญหาและไม่เท่าเทียม 'เควียร์'
สามารถนำมาใช้ในแนวทางที่เป็นประโยชน์และสร้างสรรค์
ช่วยเปิดความเป็นไปได้สำหรับสังคมและภูมิศาสตร์ในรูปแบบที่แตกต่างกัน
เราเริ่มต้นบทนี้ด้วยการอภิปรายเกี่ยวกับแนวคิดเรื่อง 'การทำให้พื้นที่เป็นเควียร์' (Queering spaces) จากนั้นเราจะดูว่าเควียร์สามารถใช้เป็นมุมมองเพื่อสำรวจวิธีที่บรรทัดฐานถูกสร้างขึ้นและถูกท้าทายได้อย่างไร ในส่วนนี้เราจะสำรวจว่าภาวะรักต่างเพศที่หลากหลายสามารถสร้างพื้นที่เควียร์ได้เช่นกัน ผ่านสิ่งต่าง ๆ เช่น งานบริการทางเพศ (Sex work) และวิธีที่บางสิ่งอย่างการสมรสเพศเดียวกัน (Same-sex marriage) ถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าเป็นการสร้างรูปแบบใหม่ของ 'ภาวะบรรทัดฐานรักเพศเดียวกัน' (Homonormativity) ซึ่งกีดกันอัตลักษณ์และความสัมพันธ์แบบเควียร์ที่หลากหลายเช่นกัน ในตอนท้าย บทนี้จะอภิปรายว่าเควียร์ได้โต้แย้งสาขาวิชาภูมิศาสตร์ในเชิงวิชาการและเปิดกว้างสู่ความเป็นไปได้อย่างไร ในแง่นี้ เราอาจกล่าวได้ว่าภูมิศาสตร์เควียร์มีความเกี่ยวข้องกับสาขาวิชาโดยรวม เนื่องจากร่างกาย กามกิจ (Sex) เพศวิถี (Sexuality) และเพศสภาวะ (Gender) เป็นหัวใจสำคัญในการตรวจสอบความเป็น 'มนุษย์' ของภูมิศาสตร์มนุษย์
ย่านเกย์ ถนนสเตรท: พื้นที่ LGBT+ (Gay ghettos, straight streets: LGBT+ space)
ภูมิศาสตร์เชิงวิชาการเรื่องเพศวิถีเริ่มต้นจากการศึกษาบาร์
คลับ และร้านค้าที่ระบุว่าเป็นพื้นที่ 'เกย์' โดยเฉพาะในเมืองของสหรัฐอเมริกา เช่น ซานฟรานซิสโก (San Francisco)
และนิวยอร์ก (New York) จากการพิจารณาสถานที่ของเกย์และการรวมตัวกันของสถานที่จัดงานเฉพาะด้าน
รวมถึงศูนย์ชุมชน เป็นที่ชัดเจนว่ามีการสร้างพื้นที่และเกิด 'ย่านเกย์' (Gay ghettos) ขึ้นในบางเมือง
ซึ่งช่วยให้บางคนรู้สึกถึงอิสรภาพ และให้การคุ้มครองรวมถึงการปรากฏตัวต่อสาธารณะ (Knopp,
1990)
งานศึกษานี้ได้รับการพัฒนาต่อยอดจากการอภิปรายเรื่องพื้นที่ของเลสเบี้ยน เช่น
บาร์และคลับ รวมถึงย่านที่เลสเบี้ยนรวมตัวกัน (Rothenburg, 1995)
การมีอยู่ของพื้นที่ดังกล่าวท้าทายสมมติฐานที่ว่าภาวะรักต่างเพศเป็นบรรทัดฐาน
การวิจัยในพื้นที่เหล่านี้ท้าทายให้นักภูมิศาสตร์มนุษย์สำรวจผู้คนและสถานที่เพิ่มเติมโดยไม่ทึกทักเอาเองว่าทุกคนเป็นคนรักต่างเพศและอยู่ในครอบครัวแบบรักต่างเพศ
การศึกษายังคงแสดงให้เห็นว่าพื้นที่ของเลสเบี้ยน เกย์ (และกลุ่มไบเซ็กชวล ทรานส์
และอื่น ๆ ที่เพิ่มมากขึ้น) (LGBT+) สร้างช่วงเวลาแห่งความรู้สึกเป็นเจ้าของ
การต้อนรับ และการยอมรับ รวมถึงเป็นสถานที่สำหรับความรื่นเริง ความสนุกสนาน
และการทดลองเกี่ยวกับเพศวิถีและเพศสภาวะ (Lane, 2015,
Turesky and Crisman, 2023)
เทศกาลไพรด์ (Pride events) เสนอการสำรวจความปิติยินดีของเควียร์ในรูปแบบที่แตกต่าง และสร้างพื้นที่แห่งการยอมรับ ในบางสถานที่ กิจกรรมเหล่านี้เป็นการเดินขบวน/พาเหรดประจำปี งานเลี้ยง และกิจกรรมที่เกี่ยวข้อง ซึ่งชีวิตของ LGBTQ+ จะปรากฏให้เห็นอย่างชัดเจนและมักได้รับการเฉลิมฉลอง ในหนึ่งวันต่อปี คู่รักเพศเดียวกันสามารถเดินจูงมือกัน แดร็กควีน (Drag queens) สามารถเดินกลางถนน และกลุ่มคน LGBT+ สามารถเต้นรำ เล่น และเดินขบวนในพื้นที่ซึ่งในวันอื่น ๆ พวกเขาจะถูกจับตามองและอาจตกเป็นเป้าหมายของการโจมตี การเดินขบวนไพรด์ในช่วงแรกเป็นการประท้วงการโจมตีโดยตำรวจและอธรรมทางสังคมอื่น ๆ โดยผู้คนออกสู่ท้องถนนเพื่อเรียกร้องสิทธิ การยอมรับ และความปลอดภัย พวกเขามักเดินขบวนต่อต้านตำรวจที่เข้าตรวจค้นเกย์บาร์และคลับโดยใช้ความรุนแรงและกำลัง เข้าจับกุม และพยายามทำให้ผู้คนหวาดกลัวด้วยการขู่ว่าจะเปิดเผยอัตลักษณ์ต่อสาธารณะ การเดินขบวนเพื่อสิทธิในหลายพื้นที่ได้กลายเป็นการเฉลิมฉลองที่ทำให้บางคนรู้สึกว่ามีอำนาจ ได้รับการยอมรับ และเป็นส่วนหนึ่งของคนส่วนใหญ่ในแบบที่เป็นไปไม่ได้ในสถานที่เดิมในวันถัดไป เหตุการณ์ดังกล่าวทำให้นักภูมิศาสตร์แสดงให้เห็นว่าอวกาศไม่จำเป็นต้องเป็นพื้นที่ของคนรักต่างเพศเสมอไป ในทางกลับกัน พื้นที่รักต่างเพศถูกสร้างขึ้นผ่านสิ่งที่เราทำและสิ่งที่ถือว่าเป็นเรื่องปกติ ดังนั้น กิจกรรมไพรด์จึง 'ทำให้ถนนเป็นเควียร์' (Queer the streets) โดยการต่อต้านความปกติ (ดูตัวอย่างที่ Bell and Valentine, 1995) จากจุดเริ่มต้นเหล่านี้ นักภูมิศาสตร์ด้านเควียร์และเพศวิถีอื่น ๆ ได้สำรวจวิถีทางที่เพศวิถีและอัตลักษณ์ที่ไม่เป็นไปตามบรรทัดฐานถูกสร้างขึ้นในและผ่านสถานที่
ภาพที่ 72.1 (Figure
72.1) การเดินขบวนพาเหรดไพรด์ของกลุ่ม LGBTQ ในเมืองดับลิน
ปี 2019 (Dublin LGBTQ pride parade 2019)
ที่มา: เครดิตภาพ: William Murphy
นักภูมิศาสตร์เควียร์ยังใช้การวิจัยของตนเพื่อท้าทายการรวมกลุ่ม/การกีดกันของพื้นที่
LGBT+
งานนี้แสดงให้เห็นว่าพื้นที่ดังกล่าวสามารถเป็นสถานที่ไม่ต้อนรับสำหรับกลุ่มคนไบ
(Bi) และทรานส์ (Trans) ตัวอย่างเช่น
คนไบในความสัมพันธ์ที่ดูเหมือนเป็น 'รักต่างเพศ' อาจรู้สึกผิดที่ผิดทางในพื้นที่ของเกย์และเลสเบี้ยนจากการถูกขวางที่ประตูหากพวกเขาอยู่กับคู่รักที่ถูกรับรู้ว่าเป็นเพศตรงข้าม
และถูกทำให้ไร้ตัวตนโดยสมมติฐานที่ว่าผู้คนต้องเป็นเกย์หรือไม่ก็เป็นคนรักต่างเพศเท่านั้น
(Maliepaard, 2015)
คนไบได้ท้าทายสมมติฐานนี้และสร้างพื้นที่นวัตกรรม เช่น BiCon และ BiFest ที่ส่งเสริมการปรากฏตัวและให้พื้นที่ของการยอมรับและการรวมกลุ่ม
ตลอดจนความสนุกสนาน (Voss et al., 2014) นอกจากกลุ่มคนไบแล้ว
กลุ่มคนทรานส์ก็สามารถถูกกีดกันจาก 'ย่านเกย์' งานไพรด์ และพื้นที่ LG(BT+) อื่น ๆ
การศึกษาในภูมิศาสตร์ทรานส์ (Trans geographies) แสดงให้เห็นว่าพื้นที่ของคนที่ไม่เปลี่ยนเพศ
(Cisgendered spaces) แม้จะเป็นพื้นที่ที่ยอมรับเพศวิถีของเกย์
(และเลสเบี้ยนในบางครั้ง) บางรูปแบบ
ก็สามารถกีดกันคนทรานส์โดยตรงและทำให้ผู้คนรู้สึกไม่สบายใจในสิ่งที่อาจถูกระบุว่าเป็นพื้นที่
LGBT+ ในลักษณะนี้ พื้นที่เหล่านี้ยังคงเป็นพื้นที่บรรทัดฐานทางเพศสภาวะ
(Gender normative) โดยทึกทักถึงความเป็นชาย/หญิง
และบุรุษ/สตรี สิ่งนี้อาจเป็นเรื่องยากลำบากอย่างยิ่งสำหรับคนทรานส์ที่เคยใช้ชีวิต
และพัฒนาพื้นที่ของเลสเบี้ยน/เกย์/ไบ มาก่อนการข้ามเพศ (Pre-transition) คนทรานส์สามารถมองว่าพื้นที่เหล่านี้เป็นของพวกเขาได้เช่นกัน
นอกจากนี้ยังเป็นเรื่องยากในโลกที่เป็นบรรทัดฐานรักต่างเพศ (Heteronormative
world) ที่คนทรานส์และคนอื่น ๆ
เชื่อว่าพวกเขาได้พบพื้นที่ที่ยอมรับและเปิดกว้าง
แต่กลับต้องเผชิญกับอาการหวาดกลัวคนข้ามเพศ (Transphobia) (Nash, 2011) ยิ่งไปกว่านั้น
ผู้ที่ไม่สอดคล้องกับกระบวนทัศน์บรรทัดฐานทางเพศสภาวะ เช่น อินเทอร์เซ็กซ์ (Intersex
- เพศกำกวม), นอนไบนารี (Non-binary), เอเซ็กชวล (Asexual - กามวิรติ), เอโรแมนติก (Aromantic) และเอเจนเดอร์ (Agender)
อาจรู้สึกไม่ได้รับการต้อนรับหรือไม่ถูกยอมรับในพื้นที่ LGBT+
ยกตัวอย่างเช่น
งานวิจัยดุษฎีนิพนธ์ของราเชล (Rachel) มุ่งเน้นไปที่ประสบการณ์ชีวิตประจำวันในเชิงอวกาศของคนเอเซ็กชวลในไอร์แลนด์
(Ireland) และวิถีทางที่พื้นที่ (รวมถึงพื้นที่ LGBT+)
ดำเนินไปภายใต้ชุดบรรทัดฐานและสมมติฐานเฉพาะที่ส่งผลต่อการได้รับความรู้สึกต้อนรับและความปลอดภัยในที่นั้น
ขณะที่บางคนอาจแสวงหาการยอมรับเข้าไปในพื้นที่ LGBT+ สำหรับคนอื่น
ๆ
สิ่งนี้อาจไม่ใช่สิ่งที่ปรารถนาเนื่องจากพื้นที่เหล่านี้ถูกกำหนดไว้ในกระบวนทัศน์เฉพาะ
แต่พวกเขากลับแสวงหาการมีอำนาจในการสร้างพื้นที่ของตนเองเพื่อพัฒนาวิถีชีวิต
การปฏิบัติ และการเชื่อมต่อในรูปแบบใหม่
การเผชิญหน้ากับระบบสองขั้วของกามกิจและเพศสภาวะ (Sex and gender binaries) ยังแฝงอยู่ในพื้นที่ในชีวิตประจำวัน เช่น ที่ทำงาน บ้าน และการเข้าสังคม (Doan, 2010) ในลักษณะนี้ ไม่เพียงแต่ผู้คนจะถูกระบุเพศ (มักจะอยู่ภายในระบบชาย/หญิง) แต่อวกาศก็ถูกระบุเพศเช่นกัน สิ่งนี้อาจเห็นได้ชัดที่สุดในพื้นที่ห้องน้ำ ซึ่งผู้ที่มีลักษณะปรากฏแตกต่างไปจากเพศสภาวะที่คาดหวังสามารถตกอยู่ในสภาวะเปราะบางได้ (ดูภาพประกอบ 72.2) สิ่งนี้มักเกี่ยวข้องกับคนทรานส์ที่ถูกปฏิบัติเหมือนเป็นคนผิดที่ผิดทางในพื้นที่ห้องน้ำและห้องเปลี่ยนเสื้อผ้า และพื้นที่อื่น ๆ ที่ถูกระบุเพศเป็นชาย/หญิง ในทางกลับกัน คนทรานส์บางคนรู้สึก 'เข้าที่เข้าทาง' (In place) เพราะพวกเขา 'ผ่าน' (Pass) ในพื้นที่ที่ระบุเพศ และในลักษณะนี้ จึงเป็นการยืนยันอัตลักษณ์/ร่างกายของตนผ่านการใช้พื้นที่ สิ่งนี้อาจไม่เป็นเช่นนั้นสำหรับผู้หญิงที่ไม่เปลี่ยนเพศ (Cisgender women) คนอื่น ๆ ที่ถูกเข้าใจผิดว่าเป็นผู้ชาย และสามารถถูกท้าทายรวมถึงตกเป็นเป้าของการละเมิด ความรุนแรง และการถูกทำให้เป็นอื่น (Othering) (Browne, 2005) การระบุเพศของอวกาศจึงส่งผลต่อทุกคนที่ใช้พื้นที่นั้น ไม่ว่าจะผ่านการยืนยันเพศของเราผ่านความสะดวกในการใช้งาน หรือการตั้งคำถามต่อเพศนั้นผ่านการเผชิญหน้าและความขัดแย้ง
ภาพที่ 72.2 ห้องน้ำสำหรับทุกเพศ (All gender toilets) สามารถมอบพื้นที่ที่ปลอดภัยสำหรับผู้ที่ต้องเผชิญกับการเลือกปฏิบัติ
ที่มา: เครดิตภาพ: Ted Eytan
นักวิจัยในภูมิศาสตร์เควียร์ได้เสนอการวิพากษ์วิจารณ์อย่างกว้างขวางต่อพื้นที่
LGBT+
โดยอ้างอิงถึงกลุ่มคนชายขอบอื่น ๆ พื้นที่ LGBT+ จำนวนมากได้ให้ความสำคัญกับชีวิตและประสบการณ์ของคนขาว ชนชั้นกลาง
คนที่ไม่เปลี่ยนเพศ และคนที่มีร่างกายปกติ (Able-bodied) อย่างไม่สมส่วน
การศึกษาเกี่ยวกับการต่อสู้ของคนดำ มุสลิม และเอเชีย ตัวอย่างเช่น
ได้เน้นย้ำถึงความท้าทายต่อการกีดกันดังกล่าวและการสร้างพื้นที่ใหม่ของ 'ปฏิสัมพันธ์ทางสังคม ชุมชน ความปรารถนา ความรื่นรมย์ การสนับสนุน
และความรัก' (Bailey and Shabazz, 2014: 449)
สิ่งนี้รวมถึงกิจกรรมการประท้วง
พื้นที่คลับและดนตรีเพื่อให้ผู้คนได้เต้นรำและมีความสุขในขณะที่ลดบทความสำคัญของความเป็นคนขาวและวัฒนธรรมอาณานิคมของผู้ตั้งถิ่นฐานลง
ตัวอย่างเช่น คามิลลา บาสซี (Camilla Bassi, 2006)
ได้ศึกษาความอยู่รอดของคืนกิจกรรมเกย์เอเชียในอังกฤษรายเดือนในเบอร์มิงแฮม (Birmingham)
เพื่อแสดงให้เห็นถึงความคิดสร้างสรรค์ทางวัฒนธรรมท่ามกลางฉากทัศน์การค้าของเกย์คนขาว
เพื่อท้าทายการไม่มีตัวตนของสถานที่สำหรับเลสเบี้ยนดำ/ไบ และเควียร์ นิกกี้ เลน (Nikki
Lane, 2015)
ยังได้สำรวจงานเลี้ยงและกิจกรรมที่สร้างการปรากฏตัวให้กับคน LGBT+ ภายในชุมชนที่มีความจำเพาะทางเชื้อชาติ
ในส่วนนี้
เราได้อธิบายถึงการเปลี่ยนแปลงในงานวิจัยทางภูมิศาสตร์จากการมุ่งเน้นเริ่มแรกที่พื้นที่ของเกย์
ต่อมาคือพื้นที่ของเลสเบี้ยน
และต่อมาจึงพิจารณาการวิพากษ์วิจารณ์บางประการเกี่ยวกับผู้ที่ได้รับการยอมรับในพื้นที่ของเลสเบี้ยน
เกย์ ไบเซ็กชวล และทรานส์ โดยตระหนักว่าป้ายชื่อ LG หรือ LGBT
นั้นมีจำกัด ปัจจุบันอักษรย่อที่ครอบคลุมคือ LGBTQIA+ (เลสเบี้ยน, เกย์, ไบเซ็กชวล,
ทรานส์, เควียร์, อินเทอร์เซ็กซ์,
เอเซ็กชวล/เอโรแมนติก/เอเจนเดอร์, และอื่น ๆ)
ได้กลายเป็นคำที่ใช้กันทั่วไป และหลายคนในปัจจุบันก็ใช้คำว่า 'เควียร์' เพื่ออธิบายอัตลักษณ์ที่อยู่ภายใต้ร่มนี้
มันเป็นคำย่อ และสำหรับบางคน
สิ่งนั้นทำให้รวบรวมวิถีทางที่หลากหลายและต่างกันที่ผู้คนใช้ชีวิตอยู่นอกเหนือบรรทัดฐานรักต่างเพศ/คนไม่เปลี่ยนเพศได้รวดเร็วและง่ายขึ้น
อย่างไรก็ตาม การใช้ 'เควียร์' ในลักษณะนี้หมายความว่าความแตกต่างระหว่างคน
LGBTQIA+ และประสบการณ์ทางพื้นที่ของพวกเขาก็อาจถูกมองข้ามได้เช่นกัน
ดังนั้น สาขาย่อย เช่น 'ภูมิศาสตร์เลสเบี้ยน' และ 'ภูมิศาสตร์เควียร์คนดำ' จึงแสดงให้เห็นว่าความแตกต่างมีความหมายต่อชีวิตของผู้คนและสถานที่ที่พวกเขาอยู่อาศัย
ทำงาน และรื่นเริง (Eaves, 2017, Browne, 2021) นอกจากนี้ยังมีโอกาสในการสร้างความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน (Solidarities)
ข้ามความแตกต่างเหล่านี้ โดยตระหนักว่าสิ่งเหล่านี้อาจเชื่อมโยงกัน
ตัวอย่างเช่น ลุยเบด (Luibhéid, 2018)
ชี้ให้เห็นว่าการต่อสู้ของ LGBT และการย้ายถิ่นในไอร์แลนด์ไม่ควรถูกแยกออกจากกันในการผลักดันเพื่อความยุติธรรมทางพื้นที่
นอกเหนือจากงานวิจัยเรื่องความหลากหลายภายใน
LGBTQIA+
งานของแนชและบราวน์ (Nash and Browne, 2020)
แสดงให้เห็นว่ามีบางคนที่พยายามย้ำเตือนถึงภาวะบรรทัดฐานรักต่างเพศ
(ทั้งในเรื่องเพศวิถีและระบบสองเพศที่สนับสนุนสิ่งนั้น)
ในสถานที่ที่มีความเท่าเทียมและสิทธิของ LGBT+ อยู่แล้ว
ยุทธวิธีที่จำเพาะเจาะจงทางภูมิศาสตร์เหล่านี้แพร่กระจายไปในรูปแบบที่หลากหลาย
โดยดึงดูดวัฒนธรรมและความกังวลในระดับชาติและระดับท้องถิ่น 'การเคลื่อนไหวเพื่อรักต่างเพศ'
(Heteroactivism) เรียกและให้แนวคิดแก่ยุทธวิธีใหม่เหล่านี้ที่เปลี่ยนจากการด่าทอโดยตรงไปสู่การส่งเสริมสิ่งที่พวกเขามองว่าเป็นสิทธิของเด็กและการสูญเสียอารยธรรม
จำเป็นต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมเพื่อทำความเข้าใจการเคลื่อนไหวที่เกิดขึ้นใหม่เหล่านี้
รวมถึงสิ่งที่เรียกว่า 'การต่อต้านเพศสภาวะ'
(Anti-gender)
ในขณะที่มีการเติบโตของการอภิปรายเรื่องภูมิศาสตร์ทรานส์ เช่นเดียวกับงานที่กำลังเกิดขึ้นใหม่เรื่องภูมิศาสตร์ความแปรผันทางเพศสภาวะและอินเทอร์เซ็กซ์ (Johnston, 2019) งานวิจัยในด้านเหล่านี้ยังคงเป็นที่ต้องการอีกมาก มีงานวิจัยสำคัญที่ต้องทำในด้านที่ยังไม่ได้รับการสำรวจโดยนักภูมิศาสตร์เรื่องเพศวิถี เช่น ภูมิศาสตร์ของคนเอเซ็กชวล หรือภูมิศาสตร์ของผู้ที่อาจถูกรวมอยู่ภายใต้เครื่องหมาย '+' สิ่งนี้ต้องการทั้งการตรวจสอบพื้นที่ของการกีดกันในชีวิตประจำวัน การทำให้เป็นชายขอบ และการทำให้เป็นอื่น ตลอดจนการพิจารณาขีดจำกัดของอัตลักษณ์ 'เควียร์' และร่มของ LGBTQIA+ ในการทำความเข้าใจและมีส่วนร่วมกับชีวิตเชิงพื้นที่ของผู้คน อย่างไรก็ตาม การมอบอำนาจ การสร้างการมีส่วนร่วม และการสร้างแรงบันดาลใจ ตลอดจนการวิพากษ์วิจารณ์ก็มีความสำคัญอย่างยิ่ง สิ่งนี้รวมถึงการร่วมมือกันอย่างต่อเนื่องเพื่อสำรวจความหวัง การต่อต้าน ความคิดสร้างสรรค์ และชุมชนของบรรดาผู้ที่ท้าทายและสร้างชีวิตในช่องว่างของสิ่งที่เป็นไปได้ ที่ได้รับการยอมรับ และที่สามารถดำรงอยู่ได้
สรุปย่อ
- สาขาวิชาภูมิศาสตร์เริ่มสำรวจเพศวิถีโดยการพิจารณาพื้นที่ที่สร้างขึ้นโดยเกย์และเลสเบี้ยน รวมถึงกิจกรรมและพื้นที่ไพรด์ สิ่งเหล่านี้ท้าทายแนวคิดที่ว่าพื้นที่ทั้งหมดเป็นพื้นที่รักต่างเพศโดยธรรมชาติ
- พื้นที่เหล่านี้มักกีดกันคนไบและทรานส์
และในหลายพื้นที่ในกลุ่มโลกเหนือ (Global North) พื้นที่เหล่านี้มักเป็นพื้นที่ของคนขาวเป็นส่วนใหญ่
- กลุ่มคนที่มีสีผิวและคนอื่น ๆ สามารถสร้างพื้นที่ของตนเองเพื่อความสุข การประท้วง การแสวงหาการปรากฏตัว และการตั้งคำถามต่อสิ่งที่เป็นบรรทัดฐานในพื้นที่ LGBT+
ภูมิศาสตร์เควียร์: การคิดแบบเควียร์เกี่ยวกับสถานที่ เพศวิถี และเพศสภาวะ (Queer geography: thinking queerly about places, sexualities, genders)
ในส่วนข้างต้น
เรามุ่งเน้นที่วิถีทางที่มิติทางพื้นที่ของ LGBTQIA+ โต้แย้งภาวะบรรทัดฐานรักต่างเพศ
แต่เควียร์ยังมีอะไรมากกว่านั้น! เควียร์เป็นเรื่องของการหยุดชะงัก (Disruption)
ความไม่เป็นระเบียบ (Unruliness) การโต้แย้ง
และการเฉลิมฉลอง ในแง่นี้ การคิดแบบเควียร์ที่ทำลายแนวคิดเรื่อง 'ระเบียบธรรมชาติ' จึงร่วมมือได้ดีกับการคิดทางภูมิศาสตร์เชิงวิพากษ์
นักภูมิศาสตร์เควียร์เข้าใจว่าสิ่งต่าง ๆ มีความลื่นไหลข้ามสถานที่และเวลา
รวมถึงอวกาศ สถานที่ เพศสภาวะ และเพศวิถี ในทางกลับกัน อวกาศ สถานที่ และเวลา
ก็ถูกหล่อหลอมโดยเพศวิถีและเพศสภาวะในรูปแบบที่ 'ปกติ'
และ 'หลากหลาย' (แม้ว่าการคิดแบบเควียร์จะตั้งคำถามต่อระบบสองขั้วนี้ก็ตาม)
ในส่วนนี้
เรามองว่าเควียร์เป็นมุมมอง
วิธีการคิดเกี่ยวกับโลกที่ท้าทายสิ่งที่หลายคนมองว่าเป็นเรื่องปกติและเป็นวิธีที่ 'ดีกว่า' ในการดำเนินชีวิตและรัก ดังนั้น 'เควียร์' จึงสามารถเป็นเรื่องของการต่อต้านระบบสองขั้วและลำดับชั้น
ที่ซึ่งการ 'จัดเรียง' อย่างเป็นลำดับของเพศสภาวะและกามกิจ
เพศวิถี ความสัมพันธ์ และการนำเสนอผ่านร่างกาย ถูกทำความเข้าใจว่าพึงปรารถนา ปกติ
และมีคุณค่าสูงกว่า (Rich, 1980)
ลำดับชั้นเหล่านี้ถูกทำให้กลายเป็นเรื่องปกติและเป็นธรรมชาติผ่านความสัมพันธ์เชิงอำนาจ
(Butler, 1990)
ซึ่งหมายความว่าชีวิตและความสัมพันธ์ของคนบางกลุ่มได้รับการเฉลิมฉลอง (เช่น
ผ่านการสมรสที่รัฐสนับสนุน) ในขณะที่คนอื่นถูกมองว่าเป็นเรื่องผิดธรรมชาติ ผิด
และในบางครั้งอันตราย (เช่น
วิธีการเชิงลบที่นักกีฬาคนข้ามเพศมักถูกพูดถึงในวัฒนธรรมประชานิยม) ในทำนองเดียวกัน
มุมมองแบบเควียร์ยังโต้แย้งอัตลักษณ์ทั้งหมด (รวมถึงอัตลักษณ์รักต่างเพศ)
โดยไม่มองว่าสิ่งเหล่านี้เป็นสิ่งที่ตายตัว มีมาแต่กำเนิด หรือเป็นเรื่อง 'ชีวภาพ' (ในวิถีที่เรียกว่าลัทธิจำเป็นนิยม - Essentialist)
ในลักษณะนี้
เควียร์จึงไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของชีวิต/การเมือง/อัตลักษณ์ ของ LGBTQIA+ เท่านั้น (แม้ว่าสิ่งเหล่านี้มักจะเป็นหัวใจสำคัญ)
แต่ยังเป็นการแสดงให้เห็นว่าอัตลักษณ์กลายเป็นเรื่องปกติ (รวมถึงภาวะรักต่างเพศ)
ในพื้นที่บางแห่งได้อย่างไร และใครเป็นผู้ต้องรับภาระต้นทุนนั้น
การเป็น 'ปกติ' มีความหมายมากกว่าการเป็นรักต่างเพศ
ภาวะรักต่างเพศประเภทที่ 'ถูกต้อง' จะต้องได้รับมาด้วย
ในหลายสถานที่
รูปแบบหลักของภาวะรักต่างเพศอาจมีฐานอยู่บนการแบ่งแยกระหว่างชายและหญิงที่ทึกทักเอาว่าพวกเขาจะมาอยู่ร่วมกันผ่านความสัมพันธ์แบบคู่ครองคนเดียว
(Monogamous) เพื่อให้เกิดความ 'สมบูรณ์'
(Butler, 1990) ในโลกทัศน์นี้ ชาย/หญิง
สอดรับอย่างพอดีกับกามกิจบุรุษ/สตรี และอาจรวมถึงผู้หาเลี้ยง/ผู้ดูแล, ผู้ใช้เหตุผล/ผู้ใช้อารมณ์ และระบบสองขั้วเชิงบรรทัดฐานอื่น ๆ
ในขณะเดียวกันก็มีสมมติฐานว่าเพศ 'ตรงข้าม' จะถูกดึงดูดเข้าหาอีกฝ่าย ดังนั้น
ภาวะบรรทัดฐานรักต่างเพศจึงไม่ได้หมายถึงเพียงแนวคิดที่ว่าภาวะรักต่างเพศเป็นเรื่องปกติและเป็นธรรมชาติโดยเนื้อแท้เท่านั้น
แต่ยังรวมถึงชุดของอุดมคติทางเชื้อชาติ ชนชั้น เพศสภาวะ และสมรรถภาพของร่างกาย
ที่ร่วมกันสร้างภาวะรักต่างเพศในเวอร์ชันเฉพาะที่ควรจะเป็นขึ้นมา (Brown
and Browne, 2016) ยิ่งไปกว่านั้น
พื้นที่รักต่างเพศในอุดมคติในกลุ่มโลกเหนือมักเป็นคนขาว ร่ำรวย
(หรืออย่างน้อยคือชนชั้นกลาง) และมีร่างกายปกติ
การมุ่งเน้นที่พื้นที่เหล่านี้แสดงให้เห็นว่า 'ความปกติ'
ถูกสร้างขึ้นใหม่ในวิถีทางที่มักถูกมองข้าม เช่น
ในบ้านของครอบครัวที่เป็นบรรทัดฐานรักต่างเพศ
บ้านของคนรักต่างเพศมักถูกทึกทักว่าเป็นสถานที่ 'ธรรมชาติ'
ของความโรแมนติกและความรัก
และสมมติฐานนี้ทำให้การทำให้เป็นบรรทัดฐานของพวกเขากลายเป็นสิ่งที่มองไม่เห็น
ทว่าดังที่มอร์ริสัน (Morrison, 2013) ได้ชี้ให้เห็น 'บ้าน' ไม่ได้ดำรงอยู่เช่นนั้นเพียงอย่างเดียว
แต่มันจำเป็นต้องถูก 'สร้างขึ้น' โดยคู่รักต่างเพศในวิถีทางเดียวกับที่ถนนและพื้นที่สาธารณะถูกสร้างขึ้นใหม่ให้เป็นพื้นที่รักต่างเพศ
คนรักต่างเพศเองก็สามารถสะท้อน แสวงหา หรือปฏิเสธอุดมคติบรรทัดฐานรักต่างเพศได้เช่นกัน
ในลักษณะนี้จึงมีความไม่มั่นคง หากบางสิ่งต้องถูกสร้างขึ้นทุกวัน
สิ่งนั้นก็ย่อมไม่ตายตัวหรือแน่นอน
การทำความเข้าใจเพศวิถีและอวกาศในฐานะที่สร้างซึ่งกันและกันผ่านสิ่งที่เราทำจึงเป็นวิธีมองโลกแบบเควียร์ที่ชวนให้เราพิจารณาไม่เพียงแต่สิ่งที่เป็นคนผิดที่ผิดทาง
(Out of place) แต่ยังรวมถึงสิ่งที่ถือว่า 'เข้าที่เข้าทาง' (In place) และวิธีการที่สิ่งนั้นถูกผลิตและมีประสบการณ์
หากภาวะบรรทัดฐานรักต่างเพศต้องถูก
'สร้างขึ้น' รูปแบบของภาวะรักต่างเพศและพื้นที่รักต่างเพศบางประการก็สามารถเป็นการต่อต้านบรรทัดฐานและเป็นเควียร์ได้เช่นกัน
สิ่งที่ดำเนินการในทิศทางตรงกันข้ามกับภาวะบรรทัดฐานรักต่างเพศคือสิ่งที่ถูกถือว่าเป็นภาวะรักต่างเพศที่
'เบี่ยงเบน' (Perverse) รวมถึงรสนิยมทางเพศเฉพาะทาง
(Kink) และงานบริการทางเพศ (Hubbard, 2006,
Herman, 2007) ภาวะรักต่างเพศที่เบี่ยงเบน/เควียร์
อาจถูกซ่อนเร้นเพราะความกลัวต่อตราบาปทางสังคม
รวมถึงการแทรกแซงหรือการโจมตีจากตำรวจหรือรัฐ ในกรณีของงานบริการทางเพศ สิ่งเหล่านี้อาจถูกจำกัดไว้ใน
'สถานที่อันตราย' และถูกพยายาม 'จัดโซนนิ่งออกไป' จากย่านครอบครัวและชานเมืองที่ทึกทักเอาว่าปลอดภัย
(Hubbard, 2006) ตัวอย่างเช่น พื้นที่อย่างย่าน 'โคมแดง' (Red light districts) ถูกมองว่าเป็นพื้นที่
'อื่น' และเป็นปัญหากับ 'สังคมที่ดี' และ 'อารยธรรม'
ผ่านการปรากฏตัวของคนทำงานบริการทางเพศ (และในช่วงเปลี่ยนศตวรรษ
ก็รวมถึงเกย์ด้วย) งานบริการทางเพศ
โดยเฉพาะในช่วงก่อนที่จะมีอินเทอร์เน็ตและโทรศัพท์มือถือ
ถูกจัดระเบียบทางพื้นที่ในส่วนเฉพาะของเมืองและใช้ตู้โทรศัพท์เป็นสื่อกลางในการสื่อสารและขายบริการ
ตั้งแต่มีการสื่อสารแบบดิจิทัล ภูมิศาสตร์ของงานบริการทางเพศได้เปลี่ยนไป
โดยมีโทรศัพท์มือถือและเทคโนโลยีอื่น ๆ ช่วยอำนวยความสะดวกในการสื่อสาร สถานที่
และการชำระเงินสำหรับบริการที่หลากหลาย ทั้งแบบเสมือนจริงและแบบตัวต่อตัว แม้ว่างานบริการทางเพศส่วนใหญ่จะเป็นแบบรักต่างเพศ
แต่มันก็ได้โต้แย้งอุดมคติบรรทัดฐานรักต่างเพศเกี่ยวกับเซ็กซ์
(ที่ว่าควรจะเป็นแบบคู่เดียวภายในคู่ครองและ 'ไม่มีค่าตอบแทน')
ในลักษณะนี้
รูปแบบบางประการของภาวะรักต่างเพศจึงเป็นเควียร์ได้เพราะพวกเขาท้าทายสิ่งที่ถูกมองว่าเป็นเรื่อง
'ปกติ' หรือ 'ธรรมชาติ'
และสิ่งเหล่านี้แตกต่างกันไปตามสถานที่ที่คุณอยู่ เช่น ในบางแห่ง
เซ็กซ์ก่อนแต่งงานหรือคู่รักที่ไม่มีบุตรถือเป็นภาวะที่ไม่เป็นไปตามบรรทัดฐานรักต่างเพศ
ในที่อื่น ๆ ผู้ที่มีความหลากหลายทางเพศสภาวะได้เปลี่ยนวิถีการจินตนาการถึงภาวะรักต่างเพศที่เคยจำกัดอยู่แค่ระหว่างผู้ชายตามบรรทัดฐานและผู้หญิงตามบรรทัดฐานไปอย่างมีนัยสำคัญ
ดังนั้น
งานของนักภูมิศาสตร์เควียร์จึงรวมถึงการทำให้ภาวะรักต่างเพศและสมมติฐานเรื่อง 'ความปกติ' เป็นเควียร์ด้วย เช่น
ภูมิศาสตร์แห่งบ้านของคนโสด (Wilkinson, 2014), ชีวิตที่ไม่มีบุตรและการไม่สืบพันธุ์ (Wilkinson, 2019)
และภูมิศาสตร์เควียร์ 'ทางเลือก' ในพื้นที่และบริบทที่ตามประเพณีแล้วถูกมองว่าเป็นบรรทัดฐานรักต่างเพศ
(Pham, 2019)
การสำรวจแบบเควียร์ยังแสดงให้เห็นว่า
ไม่ใช่ทุกการแสดงออกของอัตลักษณ์ ชีวิต และการเมืองของ LGBTQIA+ จะต้องสอดคล้องกับมุมมองการต่อต้านบรรทัดฐานของเควียร์เสมอไป ตัวอย่างเช่น
การคิดแบบเควียร์ได้วิพากษ์วิจารณ์ภาวะบรรทัดฐานของคู่รักเพศเดียวกัน
เพราะความรู้สึกนึกคิดบางอย่างของคนเพศเดียวกันอาจไม่ได้ท้าทายบรรทัดฐานหรือเป็นเควียร์เสมอไป
แต่อาจถูกมองว่าเป็น 'ภาวะบรรทัดฐานรักเพศเดียวกัน'
(Homonormativity) การเปลี่ยนแปลงของกฎหมายและวัฒนธรรมส่งผลให้คนและอัตลักษณ์ที่ไม่ใช่คนรักต่างเพศบางกลุ่ม
(มักจะเป็นคนขาว, คนไม่เปลี่ยนเพศ, ชนชั้นกลาง,
คู่ครองคนเดียว และร่างกายปกติ) กลายเป็นเรื่องที่ 'ปกติ' มากขึ้นในบางพื้นที่ (Oswin, 2008) ในช่วงต้นศตวรรษที่ยี่สิบเอ็ด
การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ได้นำไปสู่ความกังวลโดยเฉพาะเรื่องการทำให้ความสัมพันธ์แบบคู่ครองคนเดียวกลายเป็นบรรทัดฐาน
และการได้รับการยอมรับผ่านการสมรสเพศเดียวกัน
แนวคิดเรื่องภาวะบรรทัดฐานรักเพศเดียวกัน (Duggan, 2002)
ถูกสร้างขึ้นเพื่ออภิปรายถึงการเปลี่ยนแปลงของ 'ความปกติ'
ที่ครอบคลุมเลสเบี้ยนและเกย์บางคนที่เคยถูกมองว่าเป็นคน 'เบี่ยงเบน' มาก่อน (Brown and Browne, 2016)
พื้นที่ที่เป็นบรรทัดฐานรักเพศเดียวกันถูกมองว่าเป็นการเลียนแบบ
(หรือพยายามเลียนแบบ) พื้นที่ที่เป็นบรรทัดฐานรักต่างเพศ สิ่งนี้อาจมาในรูปแบบต่าง
ๆ รวมถึงการเข้าร่วมในระบบเสรีนิยมใหม่ (Neoliberal orders) เช่น
การมีส่วนร่วมในการแสวงหาผลประโยชน์แบบทุนนิยมและการพัฒนาตลาด LGBT+, การเป็นส่วนหนึ่งของรัฐ/กองทัพ และบริบทอื่น ๆ ที่เคยปฏิเสธ 'รักร่วมเพศ' และยังคงสืบทอดระบบที่มีการล่วงละเมิดต่อไป,
การแสวงหาการรับรองจากรัฐผ่านการสมรสเพศเดียวกัน
และอาจรวมถึงการเข้าร่วมในความสัมพันธ์เชิงอำนาจอื่น ๆ ที่ละทิ้ง 'พวกเควียร์ไว้กลางลมหนาว' (Sears, 2005)
นักภูมิศาสตร์เควียร์ได้แสดงให้เห็นว่ามันเป็นไปไม่ได้ที่จะดำรงอยู่นอกเหนือบรรทัดฐานและโครงสร้างทั้งหมดที่สร้างสถานที่ขึ้นมา
ซึ่งหมายความว่าคนเควียร์เองก็มีส่วนร่วมในการรักษาโครงสร้างอำนาจที่ให้สิทธิพิเศษแก่ความสัมพันธ์และบุคคลบางประเภท
(ที่ถูกแบ่งตามเชื้อชาติ ชนชั้น เพศสภาวะ และเพศวิถี) (Oswin, 2008)
การสร้างมิติทางพื้นที่ของภาวะบรรทัดฐานรักต่างเพศและบรรทัดฐานรักเพศเดียวกันแสดงให้เห็นว่าระบบอำนาจที่ซ้อนทับกันส่งผลต่อชีวิตของกลุ่มคนชายขอบในวิถีทางที่ไม่เท่าเทียมกันในสถานที่ต่าง
ๆ ตัวอย่างเช่น บัคเชตตาและคณะ (Bacchetta et al., 2015)
ตั้งข้อสังเกตว่าอวกาศถูกสร้างขึ้นร่วมกันผ่านเพศวิถี เชื้อชาติ
และเพศสภาวะในยุโรป ในวิถีทางที่มองว่าความเป็นยุโรปคือคนขาว
และคนกลุ่มน้อยทางเชื้อชาติถูกมองว่าเป็นคน 'รักต่างเพศ'
และ 'คนไม่เปลี่ยนเพศ' แจสเบียร์
พัวร์ (Jasbir Puar, 2007) ได้สร้างแนวคิดที่เกี่ยวข้องคือ 'ภาวะรักชาติผ่านความหลากหลายทางเพศ' (Homonationalism) เพื่ออธิบายวิธีที่ประเทศอย่างสหรัฐอเมริกาสามารถอ้างความชอบธรรมในการทำสงครามและการกระทำแบบจักรวรรดินิยมอื่น
ๆ บนพื้นฐานของการ 'ช่วยเหลือเกย์และเลสเบี้ยน' เธอได้พิจารณาว่าในช่วงต้นศตวรรษที่ยี่สิบเอ็ด
ความชอบธรรมบางประการรอบสงครามต่อต้านการก่อการร้ายของสหรัฐฯ
ได้อาศัยแนวคิดเรื่องความเหนือกว่าของภาวะรักชาติผ่านความหลากหลายทางเพศดังกล่าว
นักภูมิศาสตร์เควียร์มีความชัดเจนว่าสิ่งที่ถือว่าเป็น
'ปกติ' นั้นแตกต่างกันไปในแต่ละสถานที่
ภูมิศาสตร์มีความสำคัญต่อความเป็นเควียร์ว่าคืออะไร ใครทำงานด้านเควียร์
ใครได้รับการยอมรับว่าเป็นเควียร์ ใครใช้ชีวิตแบบเควียร์ และพวกเขาอาศัยอยู่ที่ไหน
ตัวอย่างเช่น การคิดเรื่องภาวะบรรทัดฐานรักเพศเดียวกันในช่วงแรกส่วนใหญ่มีฐานมาจากเมืองต่าง
ๆ ในสหรัฐอเมริกา ดังนั้นการสมรสเพศเดียวกันในบริบทของซานฟรานซิสโกและเมืองอื่น ๆ
ในอเมริกาเหนือจึงถูกเข้าใจว่าเป็นภาวะบรรทัดฐานรักเพศเดียวกัน อย่างไรก็ตาม
ในไอร์แลนด์ การรณรงค์เพื่อการสมรสเพศเดียวกันในการลงประชามติปี 2015
ดำเนินการโดยผู้ที่มองว่าตนเองเป็นเควียร์และต่อต้านสถาบันการแต่งงานเสียเอง
นักกิจกรรมเหล่านี้ได้อภิปรายว่าพวกเขาทำเช่นนั้นเพื่อท้าทายการเมืองที่ต่อต้านการสมรสเพศเดียวกันซึ่งจะทำให้ชีวิตของ
LGBTQIA+ ตกอยู่ในอันตรายและยากลำบากมากขึ้น ดังนั้น
การเคลื่อนไหวนี้จึงไม่ใช่ภาวะบรรทัดฐานรักเพศเดียวกัน
เนื่องจากมันแสวงหาการท้าทายภาวะบรรทัดฐานรักต่างเพศในวิถีทางที่ 'ทำให้กฎหมายและประวัติศาสตร์ล่าสุดของไอร์แลนด์กลายเป็นเควียร์'
(Neary, 2016)
แน่นอนว่าคำว่า 'เควียร์' เองก็ไม่ได้เดินทางไปยังที่อื่นแล้วยังคงความหมายเดิมไว้ ตัวอย่างเช่น ผู้คนในความสัมพันธ์เพศเดียวกันในบางส่วนของโลกอาจไม่นิยามตนเองด้วยคำศัพท์ระบุอัตลักษณ์ของ 'ตะวันตก' (เช่น เกย์/เควียร์) หรือรูปแบบความสัมพันธ์แบบตะวันตก (เช่น คู่เกย์ครองเดียว) แต่พวกเขายังสามารถใช้ชีวิตและความสัมพันธ์ที่หลากหลายนอกเหนือจากภาวะบรรทัดฐานรักต่างเพศได้ ภายในวิชาภูมิศาสตร์และแขนงอื่น ๆ คำว่า 'เควียร์' ถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าเป็นคำในภาษาอังกฤษที่มีความเกี่ยวพันที่เป็นปัญหาต่อวิธีคิดแบบคนขาว 'ตะวันตก' และจักรวรรดินิยม (Rodó-de-Zárate, 2016, Pitoňák 2019) ในบางสถานที่ ความเข้าใจอื่น ๆ เกี่ยวกับเพศสภาวะและเพศวิถี เช่น ฮิจรา (Hijra), ทากาตาปุย (Takatāpui) และ ฟาอาฟฟิเน (Fa’afafine) ไม่ได้สอดคล้องกับคำศัพท์ภาษาอังกฤษว่าเควียร์โดยตรง แต่เป็นภาวะที่ไม่เป็นไปตามบรรทัดฐาน ดังนั้นจึงสามารถสำรวจได้โดยใช้มุมมองแบบเควียร์ เพศสภาวะและเพศวิถีเช่นนี้ท้าทายวิถีทางที่สิ่งเหล่านี้ถูกจัดโครงสร้างในสังคมแองโกล (Anglo societies) คำศัพท์อย่าง 'จิตวิญญาณสองดวง' (Two spirit) ก็ถูกวิพากษ์วิจารณ์จากบางคนว่าเป็นการทำให้เป็นภาษาอังกฤษและเป็นการฉวยใช้ทางวัฒนธรรมของชนพื้นเมืองอเมริกาเหนือ (de Vries, 2009) ความหมายและการใช้งานของคำว่า 'เควียร์' ไม่เพียงแต่เปลี่ยนแปลงไปตามเวลาเท่านั้น แต่ยังแตกต่างกันไปตามสถานที่ ภาษา และวัฒนธรรม สิ่งนี้หมายความว่าเควียร์ในฐานะคำศัพท์และแนวคิดไม่ได้แปลได้โดยง่ายเสมอไป และเมื่อมันเดินทางไปยังที่อื่น มันก็ไม่ได้คงสภาพเดิมไว้
สรุปย่อ
- 'เควียร์' ในฐานะมุมมองไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของ LGBTQIA+
เท่านั้น ดังนั้น
พื้นที่เควียร์จึงไม่สามารถนิยามได้เพียงจากการปรากฏตัวของกลุ่มคนน้อยทางเพศ/เพศสภาวะเหล่านี้
แม้ว่าพวกเขาอาจจะถูกระบุว่าเป็น 'เควียร์' ก็ตาม
- ความสัมพันธ์ พฤติกรรม
และกิจกรรมของคนรักต่างเพศบางประการ เช่น งานบริการทางเพศ และรสนิยมทางเพศเฉพาะทาง
(Kink)
สามารถสร้างพื้นที่เควียร์ที่ท้าทายสิ่งที่เป็นปกติได้
- ภาวะบรรทัดฐานรักเพศเดียวกัน (Homonormativity)
เป็นคำที่เรียกกระบวนการกลืนกลาย (Assimilation) โดยผู้ที่เคยเป็นเควียร์เข้าสู่สิ่งที่ 'ปกติ'
เช่น ผ่านการสมรสเพศเดียวกัน
- เควียร์เป็นคำภาษาอังกฤษ และในบางสถานที่ คำนี้และคำศัพท์อื่น ๆ จากโลกเหนือ เช่น LGBTQIA+ มีความหมายที่แตกต่างกันซึ่งเชื่อมโยงกับลัทธิอาณานิคม
การทำให้ภูมิศาสตร์เป็นเควียร์: การร่วมมือเพื่อท้าทายภูมิศาสตร์บรรทัดฐานรักต่างเพศ (Queering geography: collaborating to challenge heteronormative geographies)
ภูมิศาสตร์เควียร์มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาแนวคิดทางภูมิศาสตร์ในศตวรรษที่ยี่สิบเอ็ด 'นักภูมิศาสตร์' (The Geographer) เคยเป็นและยังคงถูกระบุเพศสภาวะ (ชาย) และถูกระบุเพศวิถี (รักต่างเพศ) ในส่วนนี้ เราจะสำรวจว่าแนวคิดและงานวิจัยที่พัฒนาขึ้นในสองส่วนแรกได้ปรับเปลี่ยนรูปโฉมของสาขาวิชาภูมิศาสตร์อย่างไร ทั้งโดยการรวมคน LGBTQIA+ เข้ามา และโดยการเปลี่ยนสิ่งที่เคยถูก/กำลังถูกพิจารณาว่าเป็น 'ภูมิศาสตร์' ไปอย่างสิ้นเชิงผ่านการทำให้ความรู้ทางภูมิศาสตร์เป็นเควียร์
นักภูมิศาสตร์เควียร์ได้สร้างความสั่นคลอนให้กับความเข้าใจดั้งเดิมเกี่ยวกับสิ่งที่
'นับว่าเป็น' ภูมิศาสตร์
โดยต่อยอดและร่วมมือกับนักภูมิศาสตร์สตรีนิยม (Feminist geographers) ผู้ซึ่งท้าทายว่าการศึกษาทางภูมิศาสตร์ที่ 'จริงจัง'
ควรเป็นอย่างไร นักภูมิศาสตร์เควียร์ได้ตั้งข้อสังเกตถึง 'ความขี้อาย' ของภูมิศาสตร์ในเรื่องกามกิจ
โดยเฉพาะอย่างยิ่งสิ่งใดก็ตามที่อยู่นอกเหนือรูปแบบจำเพาะของการมีเซ็กซ์แบบรักต่างเพศเพื่อการสืบพันธุ์
การไม่มีอยู่ของเรื่องกามกิจ
(นอกเหนือจากการอภิปรายที่จืดชืดและดูเหมือนไร้เพศในเรื่องของภาวะเจริญพันธุ์และประชากร)
เป็นข้อวิจารณ์สำคัญต่อสาขาวิชาภูมิศาสตร์
และสิ่งนี้รวมถึงเซ็กซ์ของคนรักต่างเพศด้วย (Binnie, 1997)
ทว่าเพื่อที่จะเข้าใจผู้คนและสถานที่ในภูมิศาสตร์มนุษย์
เราต้องเข้าใจการปฏิบัติทางกามกิจ พฤติกรรม และความปรารถนา
ไปพร้อมกับอัตลักษณ์และบรรทัดฐานรอบ LGBTQIA+ ในฐานะสิ่งสำคัญที่หล่อหลอมผู้คนและสถานที่
การสร้างความสั่นคลอนต่อความเข้าใจเกี่ยวกับโลก
(รวมถึงความเข้าใจแบบสตรีนิยม)
รวมถึงการสั่นคลอนการแบ่งระบบสองขั้วแบบลัทธิจำเป็นนิยมระหว่างชายและหญิง
ความท้าทายต่อระบบสองเพศได้มาจากภูมิศาสตร์ของคนทรานส์ อินเทอร์เซ็กซ์
และความแปรผันทางเพศสภาวะ ตลอดจนการทำให้เป็นเควียร์โดยทั่วไปและการรบกวนการปฏิบัติปกติในการจัดเรียงกามกิจ
เพศสภาวะ และแรงดึงดูดทางเพศในสาขาวิชาภูมิศาสตร์
สิ่งนี้หมายความว่าในขณะที่นักภูมิศาสตร์เควียร์ดำเนินกระบวนการทำให้ภูมิศาสตร์เป็นเควียร์ต่อไป
พวกเขาก็ได้โต้แย้งการครอบงำของระบอบปิตาธิปไตยคนขาวและคนไม่เปลี่ยนเพศ (White,
cis-heteropatriarchal dominance) ของสาขาวิชา
และวิถีการคิดที่เกี่ยวข้องกับกลุ่มที่มีอำนาจครอบงำดังกล่าว (Oswin, 2020) ในทศวรรษที่ผ่านมา
ความท้าทายแบบเควียร์ภายในภูมิศาสตร์รวมถึงการวิพากษ์วิจารณ์ตัวภูมิศาสตร์เพศวิถี/เควียร์เอง
ในฐานะที่เป็นสาขาย่อยที่เป็นแบบแองโกล-อเมริกัน (Anglo-American) และพูดภาษาอังกฤษ
ข้อวิจารณ์บางประการเกี่ยวกับการครอบงำทางวัฒนธรรมของกลุ่มผู้พูดภาษาอังกฤษในภูมิศาสตร์เควียร์ได้เกิดขึ้นจากยุโรปตะวันออกและที่อื่น
ๆ ซึ่งมีกาลานุกรมทางภูมิศาสตร์ (Geographical temporalities) ที่หลากหลายในเรื่อง 'ความก้าวหน้า' ของความเท่าเทียมทางเพศวิถีและเพศสภาวะ
พวกเขาโต้แย้งว่าการครอบงำดังกล่าวได้ทำให้พวกเขากลายเป็นผู้ 'ล้าหลัง' เมื่อเทียบกับกลุ่มโลกเหนือหรือโลกส่วนน้อย
(Minority World) ที่ทึกทักเอาว่า 'ก้าวหน้า'
(Kulpa and Mizielińska, 2011)
สิ่งนี้หมายความว่าประเทศเจ้าอาณานิคมอย่างสหราชอาณาจักรจะถูกนำเสนอในฐานะ 'ผู้นำทาง' และควรจะได้รับการปฏิบัติตาม
มุมมองเช่นนี้ล้มเหลวในการตระหนักว่าสถานที่นั้นมีบทบาทสำคัญอย่างไรต่อเพศวิถีและเพศสภาวะ
รวมถึงวิถีชีวิตและประสบการณ์ และมันยังเพิกเฉยต่อความจริงที่ว่าในสถานที่ซึ่งทึกทักว่า
'ก้าวหน้า' ภาวะบรรทัดฐานรักต่างเพศยังคงทำหน้าที่ขับไล่ผู้ที่ไม่ใช่คนรักต่างเพศและคนไม่เปลี่ยนเพศออกไปให้กลายเป็นคนผิดที่ผิดทาง
ถูกทำให้เป็นชายขอบ และถูกกีดกัน (Banerjea and Browne, 2023)
การอภิปรายเหล่านี้ได้อาศัยแนวคิดเรื่อง 'จุดตัดแห่งอัตลักษณ์' (Intersectionality) (Crenshaw, 1991) ซึ่งเป็นแนวคิดที่สร้างและพัฒนาขึ้นในกลุ่มสตรีนิยมคนดำเพื่อเป็นกรอบการสำรวจความสัมพันธ์เชิงอำนาจที่ทับซ้อนกัน ซึ่งอัตลักษณ์หนึ่งไปตัดกับอีกอัตลักษณ์หนึ่ง (เช่น เป็นคนดำและเป็นเควียร์) เพื่อผลิตประสบการณ์ความไม่เท่าเทียมที่แตกต่างและมักจะทับถมกัน นักภูมิศาสตร์เควียร์ที่มีสีผิว ส่วนใหญ่ในสหรัฐอเมริกา ได้ดึงความสนใจไปที่ความเป็นคนขาวของภูมิศาสตร์เควียร์/เพศวิถี และตั้งข้อสังเกตถึงการวิพากษ์วิจารณ์จากเควียร์ที่มีสีผิวในทฤษฎีเควียร์ในวงกว้างขึ้น นักภูมิศาสตร์ยังถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าเพียงแค่ 'เอ่ยถึง' เรื่องจุดตัดแห่งอัตลักษณ์ แต่ทำเพียงเล็กน้อยเพื่อสั่นคลอนความเป็นคนขาวของสาขาวิชาอย่างจริงจัง (Mahtani, 2014, Eaves, 2020) ดังนั้น จึงเป็นเรื่องสำคัญสำหรับภูมิศาสตร์เควียร์และนักภูมิศาสตร์ที่จะสะท้อนถึงความสัมพันธ์เชิงอำนาจที่ประกอบสร้างสาขาวิชาอย่างมีวิจารณญาณ และการมีส่วนร่วมของเราอาจเป็นการตอกย้ำบรรทัดฐานที่เควียร์พยายามท้าทายเองได้เช่นกัน
สรุปย่อ
- ภูมิศาสตร์มนุษย์ต้องให้ความสำคัญกับกามกิจ/เพศวิถี เพื่อที่จะทำความเข้าใจผู้คน/สถานที่
- ภูมิศาสตร์เคยเป็นและยังคงเป็นสาขาวิชาที่ทึกทักเอาว่าผู้คนเป็นคนรักต่างเพศและคนไม่เปลี่ยนเพศ
- นักภูมิศาสตร์เควียร์เองก็ได้วิพากษ์วิจารณ์การเป็นศูนย์กลางของวิชาการแบบคนขาวและแองโกล-อเมริกัน จำเป็นต้องมีการดำเนินการเพิ่มเติมเพื่อจัดการกับความสัมพันธ์เชิงอำนาจที่สร้างภูมิศาสตร์เควียร์ขึ้นมา
สรุปท้ายบท: การร่วมมือทางภูมิศาสตร์เควียร์ (Conclusion: queer geographical collaborations)
งานวิจัยในภูมิศาสตร์มนุษย์ได้ทำงานร่วมกับการคิดแบบเควียร์เพื่อพัฒนาวิถีใหม่ในการพิจารณาโลกและท้าทายความสัมพันธ์เชิงอำนาจที่ครอบงำ
นักภูมิศาสตร์มนุษย์จำเป็นต้องมีส่วนร่วมกับเพศวิถีและเพศสภาวะเพื่อเข้าใจกระบวนการที่สร้างผู้คนและสถานที่
อย่างไรก็ตาม ภูมิศาสตร์เควียร์ทำมากกว่าการรวมงานวิจัยเรื่อง LGBTQIA+ เข้ามา แต่มันได้ท้าทายวิถีที่ภูมิศาสตร์ถูกสร้างขึ้นและทำความเข้าใจ
โดยสร้างวิถีการคิดใหม่ ๆ เกี่ยวกับสถานที่ อวกาศ ชีวิต และการเมือง
นักภูมิศาสตร์เควียร์พิจารณาอวกาศ/สถานที่เสียใหม่โดยดูว่าสิ่งเหล่านั้นถูกสร้างขึ้นระหว่างผู้คนผ่านความสัมพันธ์ของพวกเขาได้อย่างไร
โดยมองว่าเป็นสิ่งที่ไม่ตายตัวแต่ถูกสร้างขึ้นใหม่ผ่านสิ่งที่เราทำโดยเกี่ยวข้องกับพลวัตทางอำนาจที่ให้คุณค่าและจัดลำดับชั้น
ดังนั้น นักภูมิศาสตร์เควียร์จึงท้าทายและสร้างสาขาวิชาภูมิศาสตร์
และยังใช้การคิดทางภูมิศาสตร์เพื่อโต้ตอบและ 'ทำให้เควียร์เป็นเรื่องเชิงพื้นที่'
(Spatialise queer) (Gieseking, 2013)
ภูมิศาสตร์เควียร์ได้สำรวจการรวมกลุ่ม/การกีดกันของพื้นที่ LGBTQIA+ และยังตรวจสอบการทำให้เป็นบรรทัดฐานที่สร้างโลกของเราในวิถีทางที่ไม่ได้ถูกแบ่งแยกออกเป็นหมวดหมู่ที่ง่ายดาย ทว่ายังต้องมีการพัฒนาการมีส่วนร่วมให้มากกว่า 'หัวข้อเดิม ๆ' ของงานวิจัยเรื่องเพศวิถีและเพศสภาวะ สิ่งนี้อาจรวมถึงการสำรวจมิติทางพื้นที่ของกลุ่มคนอินเทอร์เซ็กซ์และคนเอเซ็กชวล ตลอดจนผู้ที่ปฏิเสธจะถูกจัดอยู่ในหมวดหมู่ของ LGBTQIA+ ภูมิศาสตร์เควียร์ยังคงมีความเป็นคนขาวและมุ่งเน้นไปที่สหราชอาณาจักรและสหรัฐอเมริกาอย่างไม่สมส่วน ดังนั้นจึงเป็นเรื่องสำคัญที่จะต้องขยายเสียงและสนับสนุนนักวิจัยที่ตั้งคำถามและท้าทายสิ่งที่กลายเป็นภูมิศาสตร์เควียร์กระแสหลัก งานวิจัยในอนาคตสามารถสำรวจความไม่เท่าเทียมและเน้นย้ำถึงวัฒนธรรม การต่อต้าน และยุทธวิธีเชิงสร้างสรรค์ที่มีความสำคัญต่อสาขานี้ สิ่งนี้จะต้องการการร่วมมือกันข้ามสถานที่และความแตกต่าง การวิพากษ์วิจารณ์ และความหวังที่จะสร้างต่อจากการหยุดชะงักที่นักภูมิศาสตร์เควียร์ได้เริ่มต้นขึ้นเมื่อกว่า 40 ปีที่แล้ว
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น